Marcin Iwuć

Finanse osobiste dla przytomnych realistów

Wybrane artykuły 2014-2105

Wydanie I 2015

Konwersja do epub A3M Agencja Internetowa

Pomóż innym – podaj dalej!

Warszawa, 8 października 2015 r.

Cześć!

Nazywam się Marcin Iwuć, prowadzę bloga Finanse bardzo osobiste i jestem autorem popularnejksiążki „Jak zadbać o własne finanse?”.

E-book, który właśnie czytasz, to wybrane artykuły z mojego bloga, odwiedzanego co miesiąc przez 40 000 wspaniałych czytelników. Osób, które konsekwentnie poprawiają swoją sytuację finansową, zdobywają wiedzę, odnajdują inspirację oraz dzielą się znakomitymi pomysłami na poprawę finansów.

Wszystko, o czym piszę, opiera się na zdrowym rozsądku i jasnych zasadach. Bez sztuczek, tanich tricków czy zaklinania rzeczywistości. Po prostu chcę, aby moje dzieci mieszkały w kraju zamożnych, szczęśliwych i wolnych od długów ludzi. To moja mała cegiełka w budowaniu takiego społeczeństwa.

Głęboko wierzę, że ta lektura otworzy Ci oczy na kilka spraw i okaże się dobrą inwestycją czasu. Jeżeli będzie dla Ciebie pomocna, to mam ogromną prośbę: pomóż promować ideę życia bez długów i…

PODAJ DALEJ!

To będzie dla mnie wymarzone podziękowanie od Ciebie za moją pracę.

Wprowadzenie

Finanse osobiste są bardzo proste. Stosowanie kilku zasad opartych na zdrowym rozsądku w zupełności wystarczy, by cieszyć się bezpieczeństwem i dobrobytem. Niestety, najczęściej tych zasad nie znamy, nie rozumiemy ich albo zupełnie je ignorujemy. Wpędzamy się w finansowe tarapaty lub dryfujemy, żyjąc skromnie, w ogóle się nie bogacąc.

Jak niemal każdy z nas ja również tych zasad nie znałem. Wszak w szkole nas tego nie uczą, a dobre rady rodziców puszcza się mimo uszu. Gdy z perspektywy czasu patrzę na swoje błędy i to, jak dzięki prostym zasadom łatwo ich było uniknąć, nie mogę się temu nadziwić.

Jestem finansistą i, pomimo głowy pełnej marzeń, twardo stąpam po ziemi. Wszystko, co piszę na temat finansów, opieram na zdrowym rozsądku. Co przez to rozumiem?

Na pewno zetknąłeś się z równaniem Alberta Einsteina:

E = mc^2

Skoro koncepcję równoważności masy i energii w ramach teorii względności da się przedstawić prostą formułą, tym bardziej jest to możliwe w innych obszarach życia.

I rzeczywiście – w finansach osobistych istnieje równie elementarne równanie:

ZAROBKI – WYDATKI = OSZCZĘDNOŚCI

Co ono właściwie oznacza?

Że oszczędności są super, bo zwiększają finansowe bezpieczeństwo naszych rodzin i pomagają nam w realizowaniu pasji i spełnianiu marzeń. Pomnażając oszczędności, generujemy dodatkowe dochody, dzięki czemu szybciej się bogacimy.

Jeśli wydajemy więcej, niż zarabiamy, to nasze oszczędności są ujemne i powstają długi. Zadłużanie się jest głupie, bo spłacane raty (w tym koszty i odsetki) drenują nasze kieszenie. Z powodu długów bogacimy się bardzo powoli, stoimy w miejscu lub – jeszcze częściej – stajemy się coraz biedniejsi.

Ta prosta formuła jest niezawodna niczym prawo Einsteina. Aby konsekwentnie się bogacić, wystarczy po prostu:

- systematycznie zwiększać zarobki,

- trzymać wydatki pod kontrolą,

- mądrze budować i pomnażać oszczędności,

- unikać kredytów i pożyczek konsumenckich.

Banalne? Być może, ale choć jest to zasada stara jak sam pieniądz, w codziennym pośpiechu zupełnie o niej zapominamy. Efekt? Według licznych badań przeszło połowa naszych rodaków nie posiada żadnych oszczędności, a 2,4 mln osób ma przeterminowane długi na kwotę ponad 41 mld zł.

A jak jest z Tobą? W jakiej jesteś sytuacji finansowej? Ile miesięcy przeżyjesz z odłożonych oszczędności, gdy stracisz źródło dochodu? Odkładasz pieniądze czy żyjesz „od pierwszego do pierwszego”, starając się związać koniec z końcem? Bez względu na to, czy jesteś pracownikiem pobierającym skromną pensję, czy prezesem zarabiającym 100 000 zł miesięcznie, jeśli wszystkie pieniądze przeznaczasz wyłącznie na wydatki oraz na spłatę kredytów – ciągle jesteś biedny.

Co więcej, jeśli na chwilę się nie zatrzymasz i nie zastanowisz nad tym, to w przyszłości nadal będziesz biedny. Tak jak Ken i Barbie…

Rozdział I
Finanse osobiste według Kena i Barbie

Fenicjanie wymyślili pieniądze, tylko… dlaczego tak mało?
Ta myśl często pojawia się w głowach Kena i Barbie – dumnych przedstawicieli klasy średniej z aspiracjami na więcej. Są zdolni, pracowici i dążą do zawodowego sukcesu. Mieszkają w dużych miastach, pracują w prężnych firmach, mają przyzwoite zarobki. Po mieście jeżdżą dobrymi samochodami i mieszkają w szanowanych dzielnicach. Przynajmniej dwa razy w roku wyruszają na egzotyczne wakacje, a zimą na narty w Alpy lub Dolomity. Bardzo dbają o wygląd, kupują tylko markowe ubrania, a swój społeczny status podkreślają drogim zegarkiem. Czym jednak różnią się od tysięcy osób żyjących podobnie? Tym, że akurat ich na to nie stać, ale jeszcze tego nie zrozumieli. Im dłużej mieszkam w Warszawie, im więcej poznaję nowych osób, tym bardziej jestem zdumiony liczebnością Kenów i Barbie. Wiem, że określenia „Ken” i „Barbie” są mega wkurzające, ale naprawdę ręce mi opadają, gdy obserwuję niektóre sytuacje. Jak to w ogóle możliwe, że facet, który od czterech lat zarabia ponad 15 000 zł miesięcznie, jeździ do pracy nowym BMW i mieszka w odpicowanej kawalerce w Śródmieściu, drży jak dziecko, gdy w pracy pojawia się groźba zwolnień? Albo że niesamowicie zdolna dziewczyna, świetna finansistka, zarabiająca kilka średnich krajowych plus roczny bonus, nie odłożyła przez 8 lat nawet drobnego funduszu bezpieczeństwa i od bankructwa dzielą ją dwa miesiące bez pensji?

Na zewnątrz piękna fasada, budząca podziw, nawet zazdrość.

A pod spodem? Żadnych oszczędności, czyli bieda aż piszczy!

Takie życie w otoczeniu błyskotek i pozornego luksusu to droga donikąd. Ba, to nawet nie jest życie, tylko forma współczesnego niewolnictwa, która tym się różni od harowania na plantacji bawełny, że Kena i Barbie nikt nie porywa i nie przywozi w kajdanach z Afryki. Nie trzeba, bo sami pokornie pakują się w łapy swych „panów”: łaskawych pożyczkodawców. To właśnie dla nich ruszają co rano do pracy… I wiesz, co jest najgorsze? Że większość tej kasy idzie na bzdury. Co musi się dziać w głowach Kena i Barbie, że na własne życzenie pakują się w takie bagno? Dlaczego zachowują się jak niemowlak leżący z błogą miną w brudnym pampersie: wprawdzie trochę śmierdzi, ale przynajmniej jest miło i ciepło? Oto trzy najciekawsze wyjaśnienia, na jakie się dotąd natknąłem.

1 Jeśli chcesz być bogaty, powinieneś już dziś postępować tak jak ludzie bogaci.

Przyznaj sam, że to prawdziwa perełka. Zdanie zaczerpnięte żywcem z poradnika motywacyjnego albo szkolenia „Jak szybko zostać milionerem”, które wyrwane z kontekstu służy jako usprawiedliwienie bezmyślnego szastania pieniędzmi. To niesamowite, jak bardzo potrafimy zapętlić się w naszym myśleniu. Jasne, że warto już dziś postępować jak ludzie bogaci, ale nie bierzmy się za to od d…py strony.

Bogaci właśnie dlatego są bogaci, że zamiast wydawać pieniądze na bzdury, trzymają się z dala od długów konsumenckich, potrafią oszczędzać i konsekwentnie inwestują: w siebie, w aktywa finansowe, w nieruchomości, w biznesy. Owszem, kupują świecidełka i luksusowe przedmioty, ale za ułamek swoich oszczędności, a nie na limit z karty kredytowej! Gdy słyszę od zadłużonego po uszy kolegi, że jedzie na partyjkę golfa z równie „zamożnym” przyjacielem, to czasem aż chce mi się krzyknąć: „Ken, obudź się! Co ty, chłopie, wyrabiasz?”. Jest tylko jeden sposób, by działając w ten sposób, szybko zostać milionerem: trzeba być wcześniej miliarderem.

2 Żyjąc na pewnym poziomie, obracasz się w środowisku ludzi sukcesu, którzy pomogą Ci w szybszym rozwoju kariery.

Brzmi całkiem sensownie, ale nie wtedy, gdy ma stanowić usprawiedliwienie dla kolejnego zbędnego zakupu. Bo co to znaczy „na pewnym poziomie?”. Naprawdę trzeba mieszkać w najlepszym apartamentowcu, aby rozwijać się zawodowo? I czym jest owo środowisko ludzi sukcesu? Zazwyczaj są oni równie spłukani co Ken i Barbie, więc harują po 12 godzin na dobę, by spłacić kolejną ratę. Cały chytry plan „obracania się w środowisku” bierze w łeb, bo środowisko jest wymęczone i nie ma ochoty na żadne spotkania. To pewnie dlatego sąsiedzi w apartamentowcach prawie w ogóle się nie znają.

Szybciej, sensowniej i taniej można rozwinąć swoją karierę, gdy nie ma się długów, a na koncie spokojnie procentuje fundusz bezpieczeństwa. Nie mamy wówczas problemów z zaśnięciem, jesteśmy zrelaksowani i kreatywni. Zamiast martwić się o zbyt dużą ratę, poświęcamy czas i energię na rozwój i nasze pasje.

Dobrze rozumiem znaczenie dbania o sieć kontaktów w biznesie, lecz tłumaczenie tym finansowych decyzji jest co najmniej lekką przesadą.

3 W markowych ciuchach i luksusowym aucie jesteś bardziej pewny siebie i budzisz większy szacunek u innych.

Ten argument totalnie rozkłada mnie na łopatki. Wiadomość dla Kena lub Barbie: jeżeli musisz siedzieć w wypasionej bryce, by być pewnym siebie, to masz znacznie poważniejsze problemy niż te związane z finansami. Jasne, że chodzenie w starych łachmanach i jeżdżenie rozwalającym się polonezem nie poprawi Ci samopoczucia. Ale czy na pewno potrzebujesz nowiutkiego auta w kredycie 50/50, które straci na wartości 20% zaraz po wyjechaniu z salonu? Naprawdę uważasz, że wzbudzisz więcej szacunku, bo spacerujesz z torebką Louis Vuitton? Muszę Cię rozczarować: ludzi zupełnie to nie obchodzi. Jeżeli będą Cię szanować, to z całą pewnością nie z powodu auta czy torebki. Powiem Ci więcej: nie musisz aż tak się przejmować opinią innych. Większość z nich w ogóle o Tobie nie myśli, a jeśli już, to pewnie przejmują się Twoją opinią o nich.

Wiem, że nie jest łatwo, bo jeszcze kilka lat temu sami żyliśmy w ten sposób. Wystarczy włączyć TV albo odpalić internet, a od razu szprycują nas reklamami pokazującymi szczęśliwych ludzi na zakupach. Kolorowe magazyny składają się w z 70% reklam i artykułów dyktujących nam, jak być trendy albo cool. Faceci są przystojni i dobrze zbudowani, kobiety – zgrabne i piękne. Wyglądają jak ludzie sukcesu, więc chcemy być tacy sami. Jednak nasze życie to nie reklama ani serial. Jak powiedział niedawno Bill Gates:

W prawdziwym życiu trzeba w pewnym momencie wyjść z kafejki i pójść do pracy.

Absolutnie nie mam nic przeciwko kupowaniu markowych ubrań, drogich zegarków, luksusowych samochodów i apartamentów w najlepszych dzielnicach. Sam chętnie kupię sobie samolot, gdy tylko będzie mnie na to stać. Jednak pewne rzeczy trzeba robić w odpowiedniej kolejności. Zadłużanie się po uszy, by kupić „symbole statusu”, to prosta droga do finansowej katastrofy. Przykład Kena i Barbie odnosi się do określonej grupy osób, ale zastanów się: czy sam nie wydajesz czasami bezmyślnie pieniędzy? Jeżeli tak, to czas wziąć się za finansowe porządki.

Jeżeli zamiast tego będziesz przeznaczać wszystkie zarobki na konsumpcję, to nie ma opcji: do końca życia będziesz biedny. A szkoda by było, bo wystarczy trochę zdrowego rozsądku i zaangażowania, żeby całkowicie odmienić swoją sytuację finansową. Wiesz, po czym poznasz, że jesteś na dobrej drodze? Po tym, że Ken i Barbie będą żartować z Twojego podejścia do pieniędzy.

Rozdział II
Też tam byłem

Trudno mi dziś w to uwierzyć, ale jeszcze w 2009 roku zachowywałem się właśnie jak Ken (tyle, że on oczywiście jest przystojniejszy ;)). Byłem gorącym zwolennikiem wszechstronnego korzystania z wszelkich produktów finansowych i z dumą otwierałem portfel z czterema kartami kredytowymi: pierwszą trzymałem tam z sentymentu, dwie złote kredytówki dodawały prestiżu, karta MasterCard była zabezpieczeniem na wypadek awarii systemu Visa, a 20 000 zł limitu w rachunku dawało mi poczucie solidnej „poduszki bezpieczeństwa”. Taki młody, a taki zaradny! Wszystkie te cudeńka świetnie się sprawdzały: naprawdę nigdy nie musiałem sobie niczego odmawiać.

Urządzanie nowego mieszkania szło pełną parą, małe dzieci miały zawsze piękne ubranka, zapracowana żona – superprezenty, a ja mogłem sobie pozwolić na weekend na quadach. Co z wakacjami? Przecież tak ciężko pracowaliśmy, że jakikolwiek pobyt w hotelu klasy niższej niż cztery gwiazdki w ogóle nie wchodził w grę. Zasada była prosta: pracujemy, zarabiamy, należy nam się…

Przez wiele lat bezmyślnie powtarzałem oklepane frazesy:

Pieniądze szczęścia nie dają.

Łatwo przyszło, łatwo poszło.

To tylko kasa.

Lepiej wydawać i cieszyć się życiem.

Jakoś to będzie…

I faktycznie – jakoś to było. Tak jakoś… byle jak. Choć wspólnie z żoną pracowaliśmy wtedy bardzo dużo i pięliśmy się po krętych drabinach naszych karier, to styl życia i podejmowane przez nas decyzje jeszcze dziś wprawiają mnie w osłupienie. Ciężko zarobione pieniądze rozchodziły się na coraz to nowe „potrzeby”: markowe ubrania, weekendy w spa, częste posiłki w dobrych restauracjach. Potem doszły wydatki związane z wykończeniem mieszkania, opieką nad dwójką dzieci i oczywiście – na ukochane „miniratki”. Życie płynęło raczej beztrosko, a my żyliśmy w jakimś półśnie, nie martwiąc się wcale o stan oszczędności. Najdziwniejsze było to, że nie miałem wrażenia, że robię coś źle.

Do dziś nie mam pojęcia, na co rozeszła się wtedy większość pieniędzy.

W pewnym momencie zacząłem podejrzewać, że chyba jednak coś jest nie tak (błyskotliwe, co?). Gdy tylko pod koniec miesiąca na konto wpływało wynagrodzenie, natychmiast szło ono na spłatę kart. Niby tak miało być, bo przecież chodziło o sprytne wykorzystanie „grace period” na karcie, ale trochę to było dziwne. No bo jeśli przed chwilą miałem gotówkę na koncie, a po wyzerowaniu salda kart moje konto znów było puste, to w końcu miałem pieniądze czy nie? Co więcej, „poduszka bezpieczeństwa” w formie limitu na rachunku coraz częściej stawała się zwykłym debetem, po który musiałem sięgać, by uregulować rachunki. Po dokonaniu opłat wyglądało to często tak:

A wszystko zaczęło się tak niepozornie… Pierwszą kartę kredytową zamówiłem w 2003 roku, aby mieć „trochę gotówki” pod ręką. Drugą – MasterCard – by kupić bilety na mistrzostwa świata w piłce nożnej w Niemczech (biletów nie zdobyłem, ale karta została). Trzecią, złotą, dostałem w prezencie od banku jako bonus do kredytu hipotecznego zaciągniętego w 2007 roku, a wniosek o czwartą złożyłem na stacji benzynowej, gdzie miła hostessa przekonała mnie, że to najlepszy sposób na zbieranie punktów i oszczędzanie na paliwie.

Gdy później otrzymałem telefoniczną ofertę limitu w rachunku bieżącym, nie wahałem się ani przez chwilę. Proszę bardzo, skoro bank chce, bym korzystał z jego pieniędzy, chętnie to zrobię. Jako finansista i człowiek świetnie potrafiący policzyć benefity „dźwigni finansowej” zrobię z nich świetny użytek. Pożyczę darmowy pieniądz od banku i skorzystam z ciekawych okazji inwestycyjnych. Ech, jak ma się głowę na karku, to naprawdę „pieniądz robi pieniądz”. U mnie w każdym razie zrobił… prawie 30 000 zł długów. Jeśli dodamy do tego trzy kredyty hipoteczne, to naprawdę trzeba przyznać, że działałem z fantazją i rozmachem. Prawdziwy „wilk z Wall Street”!

Potem jednak przyszedł rok 2008, upadł bank Lehman Brothers, a przez branżę finansową przetoczyła się fala zwolnień. Zrozumiałem, że gdybym wtedy stracił pracę i musiał spłacić kredyty, zostalibyśmy z niczym. Kilka lat ciężkiej pracy, stresu i wysiłku w najmniejszym stopniu nie zwiększyło naszych oszczędności. Żyliśmy na bogato, a byliśmy… biedni.

Poczułem też wtedy ogromny wstyd, że jako mężczyzna i głowa rodziny nie potrafiłem przez tyle lat zapewnić bezpieczeństwa finansowego swojej żonie i dzieciom. Ja, gość z branży finansowej, który tak świetnie zna teorię finansów!

Natknąłem się wówczas na bardzo ciekawe zdanie Warrena Buffetta: „Wall Street to jedyne miejsce, do którego ludzie przyjeżdżają rolls royce’ami, aby zasięgać porad u tych, którzy podróżują metrem”. Od razu zrozumiałem, że część tego zdania była o mnie… Niestety – ta druga część. Mieszanka strachu, wstydu i gorzkiej ironii podziałała na mnie jak kubeł zimnej wody. Obiecałem sobie, że nigdy więcej nie dopuszczę do takiej sytuacji i zrobię wszystko, aby zapewnić rodzinie bezpieczeństwo finansowe. Dlatego z ogromnym zapałem zabrałem się do szukania naprawdę skutecznych sposobów postępowania z pieniędzmi.

Od tamtego czasu przeszedłem długą drogę i dzięki drastycznym zmianom sytuacja finansowa naszej rodziny wygląda dziś bardzo dobrze. Ale gdy patrzę teraz na moje ówczesne zachowanie i poglądy, dochodzę do jednego wniosku: to było bardzo, bardzo, bardzo głupie. Dlatego gdy dziś słyszę młodych ludzi tłumaczących mi, że trzeba cieszyć się życiem i sprytnie korzystać z długów, kart kredytowych, limitów w rachunku, to dość mocno „się nakręcam”.

Jak jest dzisiaj?

Dziś mamy oszczędności wystarczające na kilkanaście miesięcy życia bez pracy, regularnie inwestujemy z myślą o przyszłej emeryturze i edukacji dzieci, spłaciliśmy już dwa kredyty hipoteczne do zera i został jedynie ostatni na wynajmowaną nieruchomość, który dzięki systematycznym nadpłatom z miesiąca na miesiąc maleje. To tylko niektóre efekty konsekwentnego stosowania zdrowego rozsądku w finansach. Dużo ważniejsze są jednak te, których nie sposób wyrazić konkretną kwotą, jak poczucie bezpieczeństwa i możliwość spełniania marzeń. Nie musimy się martwić, że zabraknie nam do pierwszego, możemy za to realizować swoje pasje i podróżować po świecie.

Dzięki takiemu postępowaniu mogłem też zrezygnować z pracy w korporacji i całkowicie poświęcić się swojej pasji: działalności, której celem jest pomoc moim czytelnikom w skutecznym zadbaniu o własne finanse.

Na swoim blogu dzielę się wieloma przemyśleniami, a jedno z pierwszych brzmi tak:

Przejmij kontrolę nad swoimi pieniędzmi albo ich brak przejmie kontrolę nad Twoim życiem.

Dlaczego? Bo finanse osobiste mają realny wpływ na nasze życie. Ten wpływ jest szczególnie duży, kiedy pieniędzy brakuje. Możesz się z tym nie zgadzać, możesz też szukać wymówek i sam siebie przekonywać, że pieniądze nie są ważne. Wcześniej czy później przekonasz się jednak, że zdecydowanie lepiej mieć ich więcej, niż mniej.

Łatwiej powiedzieć, niż zrobić

Już widzę te pobłażliwe uśmiechy, bo przecież teoria teorią, a życie życiem. Doskonale zdaję sobie z tego sprawę. Dlatego na blogu podpowiadam, jak tę prostą teorię zamienić w równie prostą praktykę.

Największym wyzwaniem jest to, że wiedza finansowa wydaje się trudna. Nie mamy pojęcia, od czego zacząć, bo widzimy przed sobą zagmatwaną „górę puzzli”. Finansów uczymy się na oślep od rodziny i znajomych (którzy często sami radzą sobie kiepsko), od sprzedawców produktów finansowych (którzy „uczą” nas tego, co pomoże im zarobić większą prowizję), ze sponsorowanych artykułów w internecie, a nawet z telewizyjnych reklam.

Nic zatem dziwnego, że staramy się postępować jak inni, bo to wydaje się słuszne. Problem w tym, że ci inni również czerpią wiedzę z tych samych źródeł co my. Nie powiększają naszego rozumienia finansów, a jedynie utwierdzają nas w przekonaniach powtarzanych przez marketingowców i specjalistów PR:

– że w dzisiejszych czasach bez kredytu ani rusz,

– że nie ma sensu oszczędzać, lepiej wydawać i „cieszyć się życiem”,

– że lepiej kupić na raty 0% niż za gotówkę,

– że karta kredytowa pomaga zarabiać pieniądze,

– że polisa inwestycyjna to najlepszy produkt do budowania kapitału na przyszłość,

– że lokaty bankowe są bez sensu,

– że najlepszym sposobem na stres są porządne zakupy itd.

Te wszystkie slogany powtarzane są tak często, że z czasem zaczynamy uważać je za coś normalnego. Musimy jednak zmierzyć się z brutalną prawdą: fakt, że coś jest normalne, nie przesądza jeszcze o tym, że przestało być głupie. Kiedyś normą było niemycie się, palenie czarownic, przekonanie o tkwieniu Ziemi w centrum wszechświata…

Dlatego zamiast trzymać się tak rozumianej normy, spróbuj czegoś innego. Stan Twoich finansów osobistych jest efektem podejmowanych przez Ciebie działań. Te z kolei wynikają z Twoich przekonań na temat pieniędzy. Jeżeli nadal będziesz kupować w ciemno takie slogany i działać jak do tej pory, to nie poprawisz stanu swoich finansów. Dlaczego? Bo jak powiedział Einstein:

Ciągłe robienie tych samych rzeczy i oczekiwanie innych rezultatów to definicja szaleństwa.

Kiedy pieniądze stają się ważne…

Z pieniędzmi bywa jak ze zdrowiem: nie doceniamy ich faktycznego znaczenia, dopóki nie zacznie nam ich brakować. Gromadzenie pieniędzy często kojarzy się z czymś negatywnym. O ludziach budujących własny majątek mówimy, że są chciwi, skąpi, zachłanni, że poświęcają życie mamonie. Tymczasem prawda zazwyczaj jest inna: oni biorą
odpowiedzialność za własne życie oraz za bezpieczeństwo swojej rodziny. Nie chcą liczyć na decyzje polityków w sprawie OFE, żyć w uzależnieniu od nastroju swoich szefów, a na emeryturze prosić o pomoc własne dzieci. Wiedzą, że stać ich na więcej.

W zdrowym podejściu do pieniędzy nie chodzi o bogacenie się po to, aby posiadać jak najwięcej. Taki cel nie ma sensu, bo nigdy nie dotrzemy do kwoty, która będzie wystarczająco wysoka. Tu chodzi o coś innego: o mądre gospodarowanie środkami, które pomogą nam w dobrym, szczęśliwym życiu. Tak właśnie postrzegam rolę pieniędzy i dlatego uważam, że pierwszy i najważniejszy cel finansowy to:

Zapewnić finansowe bezpieczeństwo sobie i swojej rodzinie.

Co to konkretnie oznacza? Brak długów drenujących portfel, odłożony fundusz bezpieczeństwa, regularne oszczędzanie z myślą o najważniejszych celach. Wiem, że brzmi to ogólnie, jednak da się przełożyć na zestaw konkretnych, mierzalnych i gotowych do wdrożenia działań.

Tylko jak się do tego zabrać?

Na pewno nie jak Alicja z Krainy Czarów…

Rozdział III
Pierwsze kroki do zamożności

– Którą drogą powinnam pójść? – zapytała Alicja.
– To w dużym stopniu zależy od tego, dokąd chciałabyś dojść – odpowiedział królik.
– Właściwie wszystko mi jedno – rzekła Alicja.
– W takim razie nie ma znaczenia, którą drogę wybierzesz…

Tak mogłoby wyglądać przynajmniej kilkadziesiąt rozmów na temat inwestowania i oszczędzania, które miałem okazję prowadzić. To niesamowite, jak wielu z nas zachowuje się niczym Alicja w Krainie Czarów, gdy chodzi o nasze finanse. Beztrosko, bezrefleksyjnie, bez jasnego planu. Czasami mam wrażenie, że najważniejszy cel to możliwie szybkie pozbycie się problemu i zrezygnowanie z zarządzania własnymi finansami. W efekcie zamiast pozbyć się problemu, pozbywamy się swoich pieniędzy.

Jesteś w pełni zadowolony ze swoich finansowych osiągnięć? Stan Twojego portfela daje Ci poczucie spokoju, dostatku i satysfakcji, czy może jest źródłem niezadowolenia, zmartwień i niepewności? Zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego właściwie ciężko pracujesz, a wcale się nie bogacisz?

– Bo w moim życiu są ważniejsze sprawy niż pieniądze.
– Bo wolę szczęście rodzinne niż pogoń za kasą.
– Bo rodzice nie pomogli mi na starcie.
– Bo nikt mnie tego nie nauczył.
– Bo zbyt mało zarabiam, by zawracać sobie tym głowę.
– Bo…, bo…, bo….

Lista wymówek może ciągnąć się w nieskończoność. Od czasu do czasu rzeczywiście spotykają nas zdarzenia, które w obiektywny sposób przeszkadzają w poukładaniu finansów. Ale zdecydowanie częściej są to jedynie wymówki – puste słowa bez większego znaczenia, które służą jako usprawiedliwienie dla naszej niewiedzy, nieświadomości, a często po prostu zwykłego lenistwa. Bo jaki może być obiektywny powód, dla którego od kilku lat nie znalazłeś chwili, by spisać swoje cele finansowe?
Co tak naprawdę powstrzymuje Cię przed przygotowaniem budżetu domowego? Naprawdę nie potrafisz wygospodarować kilku chwil, by wreszcie zająć się finansowym bezpieczeństwem swojej rodziny? Czy rząd, rodzice, dzieci, nadmiar pracy i szybkie tempo życia są PRAWDZIWYM POWODEM?

Skończyłem finanse, ale przez trzy lata studiowałem również medycynę we Wrocławiu. Choć było to wiele lat temu, jedną rzecz zapamiętałem bardzo dobrze: warunkiem skutecznej terapii jest PRAWIDŁOWA DIAGNOZA. Dopóki będziesz sięgał po wymówki, tanie usprawiedliwienia i samemu sobie będziesz mydlił oczy, nie zrobisz postępów. Za rok o tej porze znów będziesz się zastanawiać, gdzie się podziały Twoje pieniądze. Jak zatem brzmi prawdziwa diagnoza?

Brak poświęcenia CZASU, UWAGI i WYSIŁKU na planowanie własnych finansów. Zdobywając zawodowe doświadczenie, miałem okazję pracować nad strategią dwóch firm. Jedna z żelaznych zasad, która dotyczy skutecznej realizacji strategii, brzmi następująco: „Prawdziwe priorytety to nie te zapisane w strategii, ale te, na które przeznacza się zasoby”. Jeżeli firma napisze, że jej nadrzędnym celem jest rozwój biznesu internetowego, lecz większość środków przeznaczy na zakup nowych samochodów i renowację biura, to zrealizuje zupełnie inną strategię, niż jej się wydaje. Z tego powodu za kilka lat na pewno nie będzie internetową potęgą.

W codziennym życiu jest bardzo podobnie: prawdziwe priorytety są tam, gdzie lokujemy nasze najcenniejsze zasoby: CZAS, UWAGĘ i WYSIŁEK. Jeżeli w „oficjalnej strategii” szczęście rodzinne jest dla nas na pierwszym miejscu, ale 12 godzin dziennie poświęcamy pracy, a partnerowi i dzieciom – zaledwie kilka minut, to zrealizujemy coś zupełnie innego: odniesiemy sukces zawodowy, ale nasz związek obumrze, a dzieci prawie nie będą nas znały. Jeżeli w „oficjalnej strategii” zdrowie jest dla nas ważne, ale od wielu lat unikamy ćwiczeń i zdrowej żywności – realizujemy zupełnie inną strategię: będziemy otyli, schorowani i w stosunkowo młodym wieku zejdziemy z tego świata. Tak to hula. Odwieczne prawo skutku i przyczyny, które działa jak prawo powszechnego ciążenia. Możesz je ignorować oraz udawać, że nie istnieje. Ale skocz z dziesiątego piętra, a przekonasz się, jak bardzo jest ono skuteczne…

Jeżeli Twoje finanse ciągle nie są w takim stanie, w jakim chciałbyś je widzieć, oznacza to, że poświęcasz im zbyt mało CZASU, UWAGI i WYSIŁKU. Nie zgadzasz się z tym? To zrób mały test: na co poświęcasz więcej czasu:

– oglądanie TV czy planowanie finansów?

– surfowanie po necie czy planowanie finansów?

– gry komputerowe czy planowanie finansów?

Nie chodzi o to, by zrezygnować z rozrywek i przyjemności. Absolutnie nie! Ale musisz wygospodarować czas, ograniczając nieco inne sprawy, jeżeli chcesz pozytywnych zmian w Twoim portfelu. Jeżeli tego nie zrobisz, zrealizujesz inną strategię:

– będziesz ekspertem w zakresie seriali TV,

– spędzisz wiele miłych chwil w sieci,

– zdobędziesz wirtualne trofeum w grze komputerowej…

Ale na pewno nie poprawisz stanu swoich finansów.

Pieniądze nie są najważniejsze w życiu, ale pomagają zapewnić finansowe bezpieczeństwo naszym rodzinom i bardzo zwiększają szanse na spełnienie marzeń. Dlatego warto poświęcić im tyle świadomej uwagi, na ile zasługują. Mam zatem do Ciebie prośbę, abyś do listy swoich zadań dopisał choć jedno z poniższych:

– 20 minut dziennie poświęcę na zajmowanie się swoimi finansami.

– Podsumuję aktywa i zobowiązania i wreszcie dowiem się, ile naprawdę posiadam środków.

– Spiszę listę swoich celów finansowych.

– Przed końcem każdego miesiąca przygotuję domowy budżet na kolejny miesiąc.

– Odłożę xx zł miesięcznie na przyszłość.

To tylko kilka propozycji. Każda z tych rzeczy wymaga jedynie Twojego czasu, uwagi i odrobiny wysiłku. Niczego więcej.

Dlatego wyciągnij kartkę i zapisz przynajmniej to jedno jedyne postanowienie: że każdego dnia poświęcisz 20 minut swojego CZASU, UWAGI i WYSIŁKU na świadome planowanie własnych finansów. To będzie aż 121 godzin w ciągu roku! Prawdopodobnie więcej niż poświęciłeś na to w Twoim całym dotychczasowym życiu. Już samo to sprawi, że zaczniesz podejmować bardziej świadome finansowe decyzje, a co za tym idzie, zrobisz pierwszy krok we właściwym kierunku na drodze do zamożności.

Nie pamiętam autora poniższej sentencji, ale bardzo ją lubię:

W ciągu jednego dnia nie przebędziesz całej drogi, ale możesz zmienić kierunek, w którym podążasz.

Zapewne jest wiele powodów, dla których ciągle nie jesteś tak zamożny, jakbyś tego oczekiwał. Wynika to z Twoich myśli i działań, które podejmowałeś do tej pory. Teraz masz szansę to naprawić. Tych 20 minut dziennie zapoczątkuje korzystne zmiany w Twoich finansach.

Jeśli za rok o tej samej porze podsumujesz minione 12 miesięcy, możliwe będą dwa scenariusze:

1 Będziesz dużo mądrzejszy, bardziej świadomy, poprawisz stan swoich finansów bo będziesz poświęcał im więcej uwagi lub…

2 Będziesz nadal narzekał na zewnętrzne okoliczności, a prawdziwym powodem rozczarowania okaże się to, że nie potrafiłeś poświęcić 20 minut dziennie na zajęcie się własnymi finansami.

Trzymam za Ciebie kciuki i mam ogromną nadzieję, że tylko Scenariusz 1 wchodzi w grę!

Rozdział IV
Małe różnice, wielkie problemy

Wyobraź sobie dwóch kolegów, którzy właśnie rozpoczynają pracę w jednej firmie. Mają po 30 lat, takie samo wykształcenie, takie samo doświadczenie, pracują na podobnych stanowiskach i tyle samo zarabiają: 2500 zł na rękę. Różnica między nimi polega tylko na jednym: na podejściu do kredytów.

Pierwszy stwierdził, że życie jest krótkie i trzeba z niego bardziej korzystać. Wie, że nie zarabia kokosów, ale ma stabilną pracę i jest przekonany, że jak będzie pożyczał z głową, to nic się złego nie wydarzy. Nie pożycza jednak dużo. Aż 95% wszystkich wydatków pokrywa z wynagrodzenia. Brakuje mu raptem 5%, czyli 125 zł, które pokrywa co miesiąc, korzystając z długu. Najpierw z karty kredytowej – dostał taką, której limit równy jest jego wynagrodzeniu. Na karcie nie płaci żadnych odsetek, bo gdy tylko dostaje wynagrodzenie, od razu spłaca cały wykorzystany limit. Dopiero po 20 miesiącach, gdy limit na karcie się kończy, musi poszukać czegoś innego. Na szczęście ma dostęp do świetnych pożyczek, których RRSO wynosi 15% w skali roku (spróbuj znaleźć taką pożyczkę na rynku!).

Drugi, jego kolega, nie wierzy w długi. Do tego jest raczej oszczędny, choć nie wycina wydatków do kości. Kieruje się prostą zasadą: gdy tylko dostaje wynagrodzenie, od razu 5% odkłada, a żyje za pozostałe 95% wynagrodzenia. Szybko do tego się przyzwyczaja i nawet nie czuje „wypływu” tych 125 zł, bo automatycznie trafiają one na konto oszczędnościowe. Nie zna się na inwestycjach, nie ma na to czasu. Ale jak trafi na fajną lokatę, to z niej korzysta. W sumie, na przestrzeni lat, wyciąga ze swoich oszczędności 3% w skali roku.

A zatem: te same warunki, te same założenia, to samo otoczenie. Pierwszy pożycza 5%, drugi odkłada 5%. Co dzieje się z ich finansami? Gdy rozmawiają o tym po 5 latach od rozpoczęcia wspólnej pracy, wygląda to mniej więcej tak:

– Stary, jak ty to robisz? Ja nie wydaję przecież na luksusy, ale ty żyjesz chyba jak mnich! Jakim cudem udało ci się odłożyć ponad osiem kawałków? Ja mam już prawie dychę do spłaty.
– Cudem? O czym ty mówisz! Po prostu odkładam sobie na konto. Widzisz, że żyję bardzo podobnie do ciebie.

Miłośnik długów jest biedniejszy o: 18 646 zł.

Czas płynie dalej, chłopaki pracują i wkrótce obchodzą jubileusz 10-lecia pracy. Jak teraz wyglądają ich finanse?

– Przeginasz, kolego. Musisz dorabiać na boku. Albo dali ci podwyżkę i nigdy mi się nie przyznałeś!
– Zwariowałeś?! Od razu bym ci powiedział! Znamy się przecież dekadę! Przestań gadać głupoty i lepiej powiedz, czy wpadniesz w sobotę na moją czterdziestkę.

Miłośnik kredytów jest biedniejszy o: 50 804 zł.

A gdyby ich wspólna praca potrwała kolejnych 10 lat?

Miłośnik kredytów byłby biedniejszy o… 223 141 zł. Byłby, ale nie będzie. Komornik od lat siedzi mu na pensji i zmusza do drastycznego zaciskania pasa. Nie potrafił zaoszczędzić 5% miesięcznie. Teraz musi żyć za 50% pensji – reszta idzie na spłatę długów i koszty komornicze.

Drugi ma odłożony fundusz bezpieczeństwa, żadnych długów, spokojny sen i właśnie planuje fajne wakacje.

I choć ten przykład jest przerysowany, a w obliczeniach sporo uproszczeń, to rozwierające się „nożyce długów” są faktem. Możemy dyskutować o wpływie inflacji, o podatku Belki, o faktycznym koszcie pożyczek itp. Te nożyce w różnych sytuacjach mogą mieć inny kształt, mogą się wolniej rozwierać, ale… stawiają Cię na przegranej pozycji.

Nie jest za późno, aby zmienić swoje finanse!

Jestem o tym całkowicie przekonany i wcale nie jestem w takim myśleniu naiwny. Opieram to na bardzo prostym przesłaniu:

Nie zmienisz w ciągu jednego dnia sytuacji, w której się znajdujesz.

Ale jeszcze dziś możesz podjąć odważną decyzję i zmienić kierunek, w którym podążasz.

Wyobraź sobie, że sterujesz potężnym statkiem, który znajduje się tysiące mil morskich od miejsca, w którym chciałbyś się znaleźć.
W dodatku płynie on w zupełnie przeciwnym kierunku niż Twój wymarzony port. Co możesz zrobić? Możesz oczywiście siedzieć i narzekać, że jest za późno, że do Twojego celu jest zbyt daleko, że wszystko przepadło i nic już na to nie poradzisz. Ale możesz też puknąć się w głowę, ruszyć tyłek z miejsca, chwycić za ster i zacząć zawracać.

Jasne, że to będzie wymagało wysiłku. Jasne, że nie przefruniesz w cudowny sposób do wymarzonego miejsca. Ale jeśli podejmiesz tę jedną decyzję i zdecydujesz jednak o zawróceniu, to już jutro będziesz odrobinkę bliżej celu, niż jesteś dzisiaj. Za tydzień – już 7 dni drogi do celu będzie za Tobą. Za miesiąc, za kwartał, za rok… będziesz w o wiele lepszej sytuacji niż dziś.

Tylko zmień wreszcie kurs! Nie kiedyś.

Dzisiaj!

Rozdział V
Odłóż 2 000 zł

Jeśli podjąłeś już decyzję o tym, że nareszcie zabierzesz się za swoje finanse, być może zastanawiasz się, od czego zacząć. Oto pierwszy krok, bardzo prosty: odłóż 2000 zł. Czemu właśnie tyle i czemu mają one służyć?

Według licznych badań ponad połowa Polaków żyje od wypłaty do wypłaty i nie ma żadnych oszczędności. Natomiast w grupie oszczędzających duża część odkłada pieniądze tylko po to, by za chwilę je wydać (na większy samochód, remont mieszkania czy urlop). Tymczasem w życiu zdarzają się sytuacje, które potrafią nieźle uderzyć po kieszeni: awaria samochodu, zbita szyba, zepsuta pralka itp.

Te 2000 zł, które warto odłożyć, mają stanowić Twoją pierwszą linię obrony. Dzięki niej w nagłych wypadkach nie będziesz musiał sięgać po drogie pożyczki, które trzeba spłacać przez wiele miesięcy po usunięciu awarii. Odłóż 2000 zł, wpłać je na osobne konto oszczędnościowe i sięgaj po nie jedynie w awaryjnych sytuacjach.

Ponad połowa Polaków nie posiada żadnych oszczędności, dlatego ten krok, dla niektórych osób banalny, dla wielu jest bardzo ważny. Dzięki temu:

- dołączysz do grona osób z oszczędnościami,

- udowodnisz sam sobie, że oszczędzanie jest możliwe,

- w nagłej sytuacji nie będziesz musiał sięgać po piekielnie drogie długi.

Odłóż te pieniądze na rachunku oszczędnościowym i pod żadnym pozorem nie sięgaj po nie bez naprawdę ważnego powodu. To jest Twoja żelazna rezerwa, która będzie Ci służyć jedynie w wyjątkowych sytuacjach.

Rozdział VI
Precz z długami

Z podejściem jakoś to będzie i kiedyś spłacę nie wygrasz wojny z długami. Musisz się wkurzyć! Musisz sobie powiedzieć: Mam dość tego shitu! Zrywam z tym! Pozbędę się raz na zawsze cholernych kredytów i pożyczek! Nie chcę bez przerwy bulić drakońskich odsetek! Koniec z tym!. Tu nie ma miejsca na bycie „letnim” czy niezdecydowanym. Nie ma miejsca na żarty czy bycie na luzie. Długi to wróg, a to jest wojna!

Dlatego gdy tylko odłożysz 2000 zł, pora na kolejne wyzwanie: pozbywamy się wszystkich pożyczek i kredytów konsumenckich, bo to generuje wielokrotnie wyższą stopę zwrotu niż 99% jakichkolwiek inwestycji.

Od zarania dziejów można było wyróżnić dwie grupy ludzi: bogatych i biednych. Bogaci to zwykle ludzie przedsiębiorczy, więc część z nich szybko wpadła na genialny pomysł: pożyczmy biednym nasze pieniądze i każmy im oddać więcej! W ten sposób biedni będą musieli ciężej pracować, a my łatwo pomnożymy nasze majątki. Zdobędziemy niewolników bez konieczności ich kupowania.

Aby ten plan się powiódł, wystarczyło „wyedukować” biednych, że pożyczanie to świetna sprawa, a pożyczki pomogą im spełnić marzenia. Pomysł przerodził się w znakomity biznes, bo ludzie biedni uwierzyli w „spełnianie marzeń” za cudze pieniądze. Co trzecia reklama jest przecież właśnie o tym.

Wprawdzie od tysięcy lat było jasne, że zadłużanie się jest głupotą, ale lobby pożyczkowe dysponuje potężnymi kwotami na skuteczny marketing i PR, więc głosom rozsądku trudno się przebić. Na szczęście era internetu daje szansę dojść do głosu również innym argumentom.

Najstarszy znany mi tekst przestrzegający przed długami pochodzi z Księgi Przysłów Starego Testamentu (V wiek p.n.e.) Znajdziecie tam takie zdanie:

Ubogimi kieruje bogaty, sługą wierzyciela jest dłużnik (Prz 22, 7).

Kredyty konsumpcyjne, pożyczki na dowód, chwilówki, zadłużenie na kartach kredytowych, kredyty samochodowe – to największy wróg na drodze do zbudowania finansowego bezpieczeństwa. Nic tak skutecznie nie drenuje portfela jak one. Dodatkowo wprowadzają do naszego życia ogromne ryzyko, z którego zazwyczaj nie zdajemy sobie sprawy.

Jest dużo lepszy, skuteczniejszy, bezpieczniejszy i tańszy sposób na kupowanie rzeczy: odkładanie pieniędzy. Trudne? Być może, ale sensowne. Zawsze, gdy zaciągamy kredyt, robimy optymistyczne założenia: że nadal będziemy zarabiać i że jakoś to wszystko spłacimy. Jednak życie toczy się swoim rytmem i na pewno zaskoczy niejedną trudną sytuacją. Sprawdź ten link: http://www.big.pl/infodlug. Prawie 2,4 mln Polaków zalega ze spłatą niemal 41 mld zł! Każdy z nich zadłużał się z przekonaniem, że bez problemu wszystko spłaci. Ale dług to dług i zawsze wnosi do życia ryzyko. Włącz telewizor i przez jeden dzień policz, jak wiele jest reklam pożyczek i kredytów. W ubiegły weekend sam chciałem to sprawdzić i tylko przez dwie godziny naliczyłem ich osiem. Wszystkie krzyczą do nas: Nie czekaj na spełnienie marzeń! Kup teraz! Zrób wymarzony remont! Zapewnij sobie bezpieczną gotówkę pod ręką!… Brakuje jednak drugiej części historii: …a potem przez wiele miesięcy haruj w pocie czoła, aby zapłacić odsetki.

Jedyny rodzaj kredytów, które mają jako taki sens, to kredyty hipoteczne (do nich jeszcze wrócimy w dalszej części e-booka). Jeśli natomiast masz obecnie zaciągnięte kredyty konsumpcyjne, całkowicie skoncentruj się na tym, by pozbyć się absolutnie wszystkich z nich.

Jeśli ja Cię nie przekonuję, zobacz, co na ten temat mówi najbardziej znany inwestor giełdowy, miliarder Warren Buffet:

Nigdy nie powinieneś być dłużny pieniędzy, których nie będziesz mógł spłacić. Co do zasady jestem przeciwnikiem długów. Uważam, że przeciętny człowiek miałby znacznie szczęśliwsze życie, gdyby unikał długów. Z całą pewnością unikaj zadłużenia na kartach kredytowych. Nie ma najmniejszego powodu, aby płacić 18% odsetek za pożyczone pieniądze. Ja nie potrafiłbym się bogacić, płacąc 18% odsetek, to w jaki sposób zwykli ludzie mieliby to umieć? Zatem:

Unikaj długów!

Rozdział VII
ugotujesz się jak żaba

Czy wiesz, jak ugotować żabę? Wymaga to podobno rytuału polegającego na tym, aby żabki nie poparzyć. Nie mam odwagi ani serca, aby sprawdzić to w praktyce, ale historia brzmi ciekawie. Jeśli wrzucimy żabę do wrzątku, to pod wpływem bólu i odruchowej reakcji, natychmiast wyskoczy z garnka.

Dlatego robi się to inaczej (tylko niech nie czytają tego Twoje dzieci!). Wkładamy żabę do wody w temperaturze pokojowej i gdy nieświadoma spokojnie sobie pływa, stopniowo ją podgrzewamy. Żabce robi się coraz przyjemnej, a że jest ona zmiennocieplnym płazem, nie czuje stopniowej zmiany temperatury, zapada w letarg i w końcu staje się parującą przystawką…

Co to ma wspólnego z nami? Bardzo dużo: dokładnie w taki sam sposób wielu z nas wyłącza swoją świadomość i stopniowo, dzień po dniu, traci zdrowie, sprawność fizyczną, radość życia i… popada w długi.

Czy wszystkie długi są bez sensu?

Jestem finansistą i potrafię liczyć. Znam dobrze zasadę działania dźwigni finansowej i wiem, na czym polega efektywne korzystanie z kapitałów obcych. Problem polega jednak na tym, że pewne prawidłowości sprawdzające się w finansach przedsiębiorstw staramy się przenieść na nasze finanse osobiste. Kilka tygodni temu, na prowadzonym przeze mnie szkoleniu, usłyszałem od doradcy finansowego, że poleca on klientom korzystanie z kredytów i pożyczek, bo „kapitały własne są najdroższe”. No tak, dla spółki giełdowej zwykle tak jest. Ale dla Kowalskiego?

Innym ciekawym przykładem z życia jest mój kolega, który postanowił kupić auto na kredyt. Powód? Kredyt zdyscyplinuje mnie do lepszego oszczędzania, bo bez takiego bicza nad głową nie mogę się do tego zmusić. Facet zarabia przyzwoite pieniądze, a finanse spółek ma w jednym palcu.

Tak właśnie działa w praktyce motto mojego bloga: gdy chodzi o finanse osobiste, wiedza to raptem 20% sukcesu, a cała reszta to zdrowy rozsądek. Odniesienie do „bicza nad głową” przypomniało mi zasłyszaną kiedyś wypowiedź, że zadłużanie się to jedna z najbardziej rozpowszechnionych współcześnie form niewolnictwa. Co ciekawe, to my sami, na ochotnika, zgłaszamy się do ciężkiej pracy na rzecz naszych „panów”, którym musimy zapłacić odsetki.

Ale czy wszystkie długi są „złe”? Nie. Gdy firma bierze kredyt inwestycyjny na rozwój działalności, to ma to sens. Gdy spółka korzysta z limitu w rachunku, aby złagodzić efekty zatorów płatniczych, to też ma to sens. Gdy wreszcie Kowalski na rozsądnych warunkach zaciąga kredyt hipoteczny na zakup mieszkania, to też ma to sens.

Jednak jakiekolwiek zadłużanie się w celu wydania pieniędzy na szeroko rozumianą konsumpcję jest całkowicie bez sensu. Wszelkie chwilówki, pożyczki okazjonalne, kredyty samochodowe, limity zadłużenia w rachunku osobistym i korzystanie z limitów kredytowych na kartach – z punktu widzenia zdrowego rozsądku są to całkowicie błędne decyzje.

Dlaczego długi konsumpcyjne to fatalna decyzja finansowa

Po latach zbierania własnych doświadczeń oraz poznaniu historii wielu współpracujących ze mną osób stałem się przeciwnikiem, a wręcz zawziętym wrogiem wszelkiego rodzaju długów konsumenckich. Takie długi są największą przeszkodą na drodze do finansowego bezpieczeństwa. Nie kreują żadnej wartości, za to skutecznie drenują nasze portfele. Uzależniają nas od pożyczkodawców, robią z nas niewolników i wprowadzają do naszego życia ogromne ryzyko, z którego najczęściej nie zdajemy sobie sprawy. Na czym polega ich zgubne działanie? Oto kilka przykładów:

Ponosimy zdecydowanie wyższe koszty.

Nie ma czegoś takiego jak „darmowy pieniądz” czy nawet „tani pieniądz”. Kredyty konsumpcyjne zawsze są najdroższe i korzystanie z nich w ostatecznym rozrachunku kosztuje nas znacznie więcej niż zakup za gotówkę. Nie wspomnę już nawet, że kupując za gotówkę, bardzo często mamy możliwość wynegocjowania ciekawego rabatu. Dlaczego tak wiele sklepów nakłania nas do zakupów na raty? Dlaczego dealerzy samochodowi lubią, gdy kupujemy na kredyt? Bo ich marże na produktach finansowych są bardzo często wyższe niż na sprzedawanym sprzęcie czy na samochodach. Jak myślisz, kto za to płaci? To, jak policzyć koszty takich produktów, bardzo fajnie pokazuje Maciej Samcik. Zwróć uwagę, jak stylowo się ubiera do poszczególnych scen – to raczej nie przypadek.

Wydajemy więcej.

Tutaj mechanizm jest bardzo prosty. Jeśli brakuje Ci pieniędzy i nie masz możliwości skorzystania z kredytu, po prostu nie robisz danego zakupu. Wiesz, że aby coś kupić, najpierw musisz uzbierać pieniądze. To dobra i zdrowa sytuacja, która sprawia, że odpowiedzialnie podchodzimy do oszczędzania i dodatkowo dwa razy zastanawiamy się, czy dany zakup jest rzeczywistą „potrzebą” czy może zwyczajną „zachcianką”. Summa summarum – kupujemy mniej, wydajemy mniej, a więcej pieniędzy zostaje w naszych kieszeniach.

Dostępność kredytu diametralnie zmienia tę sytuację: kupujemy więcej, kupujemy częściej, kupujemy impulsywnie, a dodatkowo ponosimy koszty obsługi kredytu. Mnożąc to przez kolejne miesiące i lata takiego postępowania, szybko podkopujemy nasze finansowe bezpieczeństwo. Dokładnie jak żaba w podgrzewanym garnku…

Ach, jak cudownie jest kupować na kredyt! Jesteśmy wtedy tacy cool!

Ponosimy większe ryzyko.

To jest element, o którym zazwyczaj zapominamy. Tak jak zadłużona firma jest bardziej ryzykowna dla inwestorów niż firma posiadająca gotówkę, tak każdy zadłużony Kowalski musi liczyć się z większym ryzykiem niż jego kolega bez długów. Zaciągając kredyt, podpisujemy pakt, że część naszych przyszłych dochodów będziemy oddawać wierzycielowi. A zatem już dziś wydajemy pieniądze, których jeszcze nie zarobiliśmy. Co się stanie, gdy z jakichś powodów przyszłe dochody się nie pojawią? Jak zmieni się sytuacja, gdy jutro Twój szef powie: Świetnie się z Tobą współpracowało, ale musimy przeprowadzić restrukturyzację? Skąd weźmiesz pieniądze na raty, nawet jeżeli były one najniższe na rynku?

A żabka się gotuje…

Im dłużej zajmuję się finansami, tym bardziej przekonuję się, że długi konsumpcyjne to naprawdę fatalny pomysł. Wcześniej czy później mają one negatywny wpływ na finanse osobiste. Cały problem polega jednak na tym, że bardzo łatwo się z nich korzysta i że świetnie wpisują się one w naszą „konstrukcję psychiczną”. Zwykle jesteśmy niecierpliwi, chcemy mieć wszystko „tu i teraz”, a dostępne na wyciągnięcie ręki kredyty pozwalają nam szybko spełniać zachcianki. Marketingowcy z branży finansowej doskonale o tym wiedzą i świetnie potrafią podać nam kredyt w atrakcyjnej formie. Przykładowy spot:

Czy można mieć za złe bankowi, że chce zarabiać na pożyczkach? Absolutnie nie. To jego rola, a wręcz święty obowiązek. Jednak naszą rolą i obowiązkiem jest dbać o finanse rodziny, a zakupy na kredyt w żaden sposób nam w tym nie pomogą.

Szeroka dostępność kredytów sprawia, że coraz powszechniej uznajemy je za coś całkowicie normalnego. Wiele razy słyszę stwierdzenia typu: daj spokój, jedna pożyczka jeszcze nikomu nie zaszkodziła albo: nie bądź takim ortodoksem, praktycznie nie płacę odsetek, więc o co ten cały szum?. Słysząc takie wypowiedzi, od razu przypominam sobie gotującą się żabkę. Po co się tak emocjonować? Przecież jest ciepło i przyjemnie.

Dziś normą jest przekonanie, że długi konsumpcyjne to coś zupełnie normalnego. Ot, zwykły i nieodłączny element codziennego życia.

Nie pozwól sobie wcisnąć takiego kitu! Jeżeli naprawdę chcesz zapewnić finansowe bezpieczeństwo swojej rodzinie i dać sobie szansę na finansowy sukces w życiu, trzymaj się z dala od długów!

Długi są bez sensu i jedyny rozsądny sposób postępowania z nimi, to… pozbyć się ich jak najszybciej i unikać jak ognia.

To jest wojna!

Z podejściem jakoś to będzie i kiedyś spłacę nie wygrasz wojny z długami. Musisz się wkurzyć! Musisz sobie powiedzieć: Mam dość tego shitu! Zrywam z tym! Pozbędę się raz na zawsze cholernych kredytów i pożyczek! Nie chcę bez przerwy bulić drakońskich odsetek! Koniec z tym! Tu nie ma miejsca na bycie „letnim” czy niezdecydowanym. Nie ma miejsca na żarty czy bycie na luzie. Długi to wróg, a to jest wojna! Tylko z takim podejściem masz realne szanse na szybkie sukcesy. Spokojne, racjonalne podejście nie wystarczy. Potrzebne są emocje i fanatyczna wola walki. Bez tego Twój proces oddłużania będzie się ciągnął długimi latami, a my chcemy szybkich, wymiernych sukcesów.

Wiem, jestem pod tym względem ortodoksyjny. Ale jestem też w 100% przekonany, że właśnie dzięki bezwzględnemu nastawieniu do długów udało się mojej rodzinie tak bardzo poprawić sytuację finansową.

Powstrzymujemy ekspansję wroga

Pora więc na zdecydowany krok: koniec z zaciąganiem kolejnych długów. Od tej pory pod żadnym pozorem nie możesz się dalej zadłużać. Żadnych nowych pożyczek, nawet na najbardziej atrakcyjnych warunkach. Żadnego podnoszenia debetu czy limitu na karcie. Koniec z tym! Wystarczy, że przestaniesz zaciągać kolejne zobowiązania i spłacać bieżące raty, a już samo to sprawi, że zaczniesz powoli wychodzić z dołka.
Teraz jest odpowiedni moment na bardzo radykalny, zdecydowany ruch:  wyciągnij nożyczki i potnij karty kredytowe. Że co? Pociąć karty? Moje ukochane karty, które tak bardzo ułatwiają robienie zakupów? Przecież praktycznie nie płacę odsetek. Przecież płacąc kartami, mam zniżki, czasem „cash back”, zbieram punkty i darmowe mile lotnicze. A jak kupię bilet na samolot albo zarezerwuję hotel? To moje malutkie, wygodne, ukochane karty kredytowe.

Uważasz, że to głupie? Jeżeli jesteś zadłużony i poważnie myślisz o pozbyciu się długów, to jest to bardzo rozsądny ruch. Owszem, radykalny. Ale nadzwyczajne sytuacje wymagają nadzwyczajnych kroków, a skoro Twoim celem jest szybkie pozbycie się długów, to brak możliwości zwiększania zadłużenia na kartach stanie się Twoim sprzymierzeńcem w tej walce. Masz odwagę, by to zrobić, czy jednak miłość do kart jest zbyt wielka? Tnij! To naprawdę przyjemne uczucie.

Od razu wyjaśnię, że nie jestem wrogiem kart kredytowych. Jako środek płatniczy w rękach osób bez długów mogą być one bardzo przydatne. Ale jeżeli jesteś nadmiernie zadłużony, to nie miej dla nich żadnej litości. Teraz priorytetem jest „zatamowanie krwawienia”, czyli spłat drenujących Twój portfel. Dlatego tnij i już. Ja tak zrobiłem – to super działa!

Zbieramy amunicję

No dobrze, przestałeś powiększać swój dług, pociąłeś karty, zatem bierzemy się teraz za spłatę. A konkretniej: za nadpłatę – czyli pozbywanie się długów szybciej, niż to wynika z harmonogramu. Łatwo powiedzieć, ale niby skąd wziąć na to pieniądze?. To dobre, często zadawane pytanie. Robisz domowy budżet? Nie? To już masz pierwszą odpowiedź. Gdy po raz pierwszy zrobiłem solidny budżet, poczułem się tak, jakbym sam dał sobie podwyżkę. Nie, nie dlatego, że znalazłem dodatkowe dochody. Po prostu zidentyfikowałem sporo wydatków, bez których naprawdę da się żyć.

Jedzenie, leki, mieszkanie, ubranie, transport do pracy – to są prawdziwe potrzeby. Cała reszta to mniejsze lub większe zachcianki, które sami przed sobą usprawiedliwiamy. Dlatego pierwszy krok to wycięcie do kości wszystkich wydatków, które nie są absolutnie niezbędne. Musisz przejść w tryb „przetrwanie”. Nic się nie stanie, jeśli nawet przez kilka miesięcy nie kupisz sobie nowego ubrania. Koniec z jedzeniem na mieście, kawą ze Sturbucksa, popcornem w kinie, a nawet z samym kinem. Poważnie! Jeżeli zadziałasz odważnie i radykalnie, użyjesz swojej kreatywności, to już ten pierwszy ruch pozwoli Ci wygenerować sensowne nadwyżki w budżecie. Pamiętaj – to jest wojna z długami, pozbywanie się kuli u nogi, kamienia u szyi, tamowanie krwawienia itd. To wymaga radykalnych kroków i odważnych posunięć. (więcej o budżecie domowym możesz we wpisie Domowy budżet na Nowy Rok).

Jeżeli to nie wystarczy i dalej nie możesz wygenerować nadwyżek na spłatę długów – czas zacząć sprzedawać. Znasz Allegro albo serwis Olx.pl? To teraz przejdź się po domu i zrób listę wszystkich rzeczy, które nie są Ci absolutnie niezbędne i które możesz sprzedać. Nie żartuję – sprzedawaj z taką intensywnością, aż Twój pies, kot lub dziecko zaczną uciekać w obawie, że będą następne w kolejce. Pozbądź się wszystkiego, co tylko możliwe. Nie martw się. Gdy tylko staniesz finansowo na nogi, znów zaczniesz gromadzić przeróżne rzeczy, zawsze tak jest. Ale teraz pozbywamy się długu – i to jest nasz najważniejszy priorytet.

Jeżeli i tego będzie mało – to musisz zwiększyć przychody. Pracujesz 40 godzin w tygodniu? Teraz będziesz pracować 60 lub 80. Znajdź drugą pracę na pół etatu, poproś o nadgodziny, zgłoś się do dodatkowych projektów w Twojej firmie, rozwoź pizzę wieczorami, zacznij jeździć na taksówce, wyprowadzaj psa sąsiadom, zaopiekuj się dzieckiem koleżanki z pracy, posprzątaj czyjeś mieszkanie, rób tłumaczenia tekstów po nocach… wszystko jedno. Działaj tak, jakbyś zbierał pieniądze na operację własnego dziecka. Żadna praca nie hańbi, gdy w grę wchodzą takie sytuacje. Ja, oprócz swojej 10-godzinnej pracy, sprzedawałem po godzinach kredyty hipoteczne, a moja żona pracowała 7 dni w tygodniu i prowadziła szkolenia w weekendy. Tak, spędzaliśmy mniej czasu z dziećmi, byliśmy zmęczeni i było ciężko. Ale postępy w pozbywaniu się długów stanowiły ogromną nagrodę.

A zatem skąd wziąć pieniądze? Wytnij wydatki do kości, sprzedaj wszystko, co możesz, i znajdź dodatkowe zajęcie.

I jeszcze bardzo ważna rzecz: jeżeli jesteś w związku, to musisz to robić w pełnym porozumieniu ze swoim partnerem. Musicie walczyć razem. Nie masz szans, jeśli Twój mąż czy żona, partner lub partnerka nie zrozumieją sensu tak drastycznych kroków. O znaczeniu wspólnego planowania finansów pisałem już w artykule: Miłość i pieniądze: na ile ufać żonie lub mężowi?

Opracowujemy plan ataku

Następny ruch w naszej wojnie z długami to dokładne rozpoznanie wroga. Trzeba wziąć do ręki umowy i warunki kredytów, a następnie spisać w jednym miejscu najważniejsze informacje na ich temat. Specjalnie przygotowany arkusz Excela, który pomoże Ci w przygotowaniu własnej listy długów do spłacenia, możesz pobrać pod tym adresem:

FBO_kolejność spłaty długów_xls

W komentarzach wewnątrz pliku opisałem, co i gdzie należy wpisać. Poniżej zamieszczam jedynie część tabeli, byś lepiej zrozumiał, o co mi chodzi:

Jeżeli masz wiele różnych zobowiązań, to kluczową sprawą jest ustalenie kolejności, w jakiej będziesz pozbywać się długów. Intuicyjnie mogłoby się wydawać, że najlepsza jest spłata w pierwszej kolejności zobowiązań o najwyższym oprocentowaniu. Jednak skuteczniejsza będzie nieco inna kolejność:

1 Na pierwszy ogień powinny pójść ewentualne długi związane z opłatami, od których zależy funkcjonowanie Twojej rodziny: zaległe opłaty za prąd, wodę, gaz, ogrzewanie itp. To jest bezwzględny priorytet – nie chcemy, by Twoje dzieci odrabiały lekcje przy świecach i w rękawiczkach.

2 Potem bierzemy się za „chwilówki” i pożyczki z parabanków. Faktyczny koszt tego długu jest bardzo wysoki, a kwoty zwykle niskie, dlatego tych zobowiązań pozbywamy się również możliwie szybko (sprawdź tylko dokładnie w umowie, czy nie ma drakońskich kar za przedterminową spłatę).

3 Pozostałe zobowiązania wpisujemy nieco niżej na liście, w kolejności od najmniejszego zadłużenia do największego – bez zwracania uwagi na różnice w oprocentowaniu.

Przykładowa lista długów do zaatakowania, ustawiona w takiej kolejności, w jakiej powinniśmy się z nimi rozprawiać, mogłaby wyglądać tak:

Dlaczego właśnie taka kolejność? Otóż chodzi o to, aby szybko zacząć odnosić konkretne, widoczne sukcesy. Te małe zwycięstwa, które skutecznie eliminują kolejne zobowiązania, bardzo wzmacniają motywację i zwiększają determinację do dalszej walki. Spłacisz pierwszy, nawet najmniejszy dług, i ciach – skreślasz go z listy. Potem drugi – i już dwóch wrogów mniej. Trzymając się militarnej terminologii, będziesz działać jak snajper, który eliminuje jednego przeciwnika po drugim, dzięki czemu nabiera coraz większej pewności siebie.

Za chwilę będziemy nasze dłu NADPŁACAĆ zgodnie z listą, a pozostałe obsługiwać na bieżąco w następujący sposób:

– kredyty ratalne: spłacamy raty zgodnie z harmonogramem (zadłużenie będzie zatem spadało co miesiąc o wartość kapitału spłaconego w każdej racie),

– karty kredytowe – spłacamy minimalną wymaganą kwotę w wysokości 5% zadłużenia (w Twoim banku minimalna wymagalna kwota spłaty może być inna).

– limit w rachunku – spłacamy co miesiąc same odsetki (zatem sam limit nie maleje).

Wszelkie nadwyżki rzucamy więc na pierwszy dług z listy, a pozostałe obsługujemy w „minimalny” wymagany sposób.

Akcja eliminacja

Teraz rzecz najważniejsza. Zaczynamy pozbywać się długów, posługując się naszą listą, którą stworzyliśmy. Załóżmy, że dzięki wycięciu wydatków i dodatkowym dochodom wygospodarowałeś 500 zł miesięcznie. Tę kwotę przeznaczamy na wcześniejszą spłatę pierwszego długu, a zatem już po pierwszym miesiącu mamy go z głowy. Co więcej, w kolejnym miesiącu będziemy mogli zaatakować następny dług, wykorzystując nie tylko 500 zł, lecz dodatkowe 100 zł, których nie musimy już płacić na obsługę długu nr 1. Nasza „amunicja” urosła do 600 zł, zatem po dwóch miesiącach spłat sytuacja będzie wyglądała mniej więcej tak:

Kontynuując naszą walkę, wykorzystujemy już 600 zł i atakujemy do końca drugi dług. Widzisz, co się dzieje? Znika on już w trzecim miesiącu, a mając go z głowy, pozyskujemy kolejne 200 zł na walkę z długiem nr 3. Zatem na coraz większych „przeciwników” mamy coraz więcej dodatkowej amunicji, która wzrosła do 800 zł, a nasza sytuacja po trzech miesiącach wygląda mniej więcej tak:

I tak dalej, i tak dalej. Wykorzystujemy w ten sposób bardzo efektywny mechanizm śnieżnej kuli, dzięki któremu nie tylko pozbywamy się długów, lecz jednocześnie utrzymujemy wysoki poziom motywacji i determinacji. Każdy spłacony dług daje poczucie zwycięstwa i zwiększa środki, które możemy przeznaczyć na nadpłatę kolejnego długu. Teraz wystarczy już tylko zachować konsekwencję w działaniu, a Twoja sytuacja z dnia na dzień zacznie się poprawiać. Proste?

Nie, wcale nie takie proste. Uwierz mi, że w rzeczywistości jest znacznie trudniej niż w teorii. Pojawią się chwile zwątpienia, ogromne zmęczenie, czasami kłótnie. Od czasu do czasu będziesz miał tego dość, a sklepy będą kusiły jak nigdy dotąd. Jednak jeżeli naprawdę zależy Ci na spłacie długu i chcesz się na dobre go pozbyć, to ta metoda naprawdę działa. Mam na to przynajmniej dwa konkretne argumenty:

1 Przećwiczyliśmy ją z żoną na własnym przykładzie i okazała się bardzo skuteczna. Pozbycie się 30 000 zł długu zajęło nam mniej niż rok.

2 Autorem tej metody jest Dave Ramsey – guru finansów osobistych, autor czterech bestsellerów i bardzo popularnej w USA audycji radiowej „The Dave Ramsey Show”. Wyprowadził on z długów tysiące Amerykanów.

Z Dave’em Ramseyem wiąże się ciekawa historia. Wiecie, jak pierwszy raz trafiłem na jego audycję? Gdy byłem zadłużony po uszy, kupiłem sobie nowy gadżet (a jakże!): smartfona, na którym znajdowała się aplikacja do słuchania podcastów. Było tam wgranych kilka przykładowych plików, w tym właśnie „The Dave Ramsey Show”. Pewnego wieczoru założyłem słuchawki, włączyłem podcast i zacząłem słuchać. Facet mówił naprawdę w ciekawy, sensowny sposób, a po chwili do programu zadzwoniła amerykańska rodzina, aby podzielić się swoim sukcesem. Opowiedzieli, jak w ciągu 18 miesięcy pozbyli się 40 000 dolarów długów, a na zakończenie zrobili tzw. DEBT FREE SCREAM. Jeśli znacie angielski, poniżej fragment takiej audycji:

Ten wieczór, kiedy po raz pierwszy wysłuchałem audycji, był dla mnie ważnym momentem. Czasami trzeba, by coś „walnęło nas w głowę”, nim zaczniemy logicznie myśleć i działać. Mam nadzieję, że ten artykuł pomoże choć trochę tym z Was, którzy są zadłużeni i mają tego dość. Może któregoś dnia wrócicie na mojego bloga i napiszecie w komentarzu: Spłaciliśmy – jesteśmy wolni!. Bardzo Wam tego życzę, bo to naprawdę wspaniałe uczucie.

Podsumowując: jak walczyć z długami?

1 Zmień swoje nastawienie do długów: nie ma żartów – to jest wojna!

2 Koniec z zaciąganiem kolejnych kredytów – potnij karty kredytowe.

3 Aby szybciej spłacać długi, musisz wygenerować nadwyżki. Dlatego:

- zrób budżet i wytnij wydatki do kości,

- sprzedaj wszystko, co możesz,

- znajdź dodatkowe przychody.

4 Jeżeli jesteś w związku, sam nie dasz rady – musicie działać razem.

5 Przygotuj listę długów i ułóż ją w odpowiedniej kolejności: od najmniejszego do największego salda zadłużenia.

6 Wykorzystaj efekt śnieżnej kuli, dokładając kolejne pieniądze do swojej „amunicji”, i pozbywaj się kolejnych długów.

Rozdział VIII
Fundusz bezpieczeństwa

Po spłaceniu długów konsumenckich czas na kolejny krok na drodze do uzdrowienia swoich finansów: zbudowanie funduszu bezpieczeństwa. Polega on na zwiększeniu o dodatkowe środki sumy odłożonych wcześniej pieniędzy (2000 zł). Skoro nie musisz już spłacać żadnych rat, to środki, których nie przeznaczasz na raty, możesz wykorzystać do szybkiego budowania oszczędności.

Utrata pracy, awaria silnika w samochodzie, dłuższa choroba wymagająca zakupu leków bez refundacji, zalane mieszkanie gdy skończyła się polisa, zepsuta lodówka tuż przed komunią dziecka – to tylko niektóre sytuacje, których w ogóle nie planujemy, a które wymagają od nas sięgnięcia głęboko do kieszeni. Nawet jeżeli jesteśmy wielkimi optymistami, tego typu wydarzenie wcześniej czy później na pewno nas spotka.

Daj spokój. Dlaczego jesteś takim pesymistą? Nie jestem pesymistą. Wprost przeciwnie – dla mnie szklanka jest zawsze do połowy pełna, wierzę, że spotka mnie w życiu mnóstwo wspaniałych rzeczy, w trudnościach dostrzegam możliwości, cieszę się każdym dniem, a ze sznura i krzesła przy drzewie zbuduję huśtawkę, a nie szubienicę. Zdecydowanie jestem optymistą. Gdy jednak widzę chmury zasłaniające niebo, to choć liczę na słońce, na wszelki wypadek zabieram parasol. Nazywam to optymizmem pragmatycznym. Fundusz bezpieczeństwa idealnie wpisuje się w tę filozofię.

Czym jest fundusz bezpieczeństwa i ile powinien wynosić?

Fundusz bezpieczeństwa to nic innego jak uzbierana i odpowiednio ulokowana kwota, która ma stanowić „bufor” pomiędzy nami a wyzwaniami dnia codziennego. Moim zdaniem taka kwota powinna stanowić przynajmniej 6krotność miesięcznych wydatków, a w przypadku rodziny – 6krotność miesięcznych wydatków rodziny. To całkiem konkretne pieniądze: przy kosztach rzędu 3000 zł miesięcznie fundusz bezpieczeństwa wynosi 18 000 zł.

Dlaczego akurat tyle? Chodzi o to, aby w trudnej sytuacji odłożone pieniądze dały Ci czas na pozbieranie się i powrót do normalnego działania. Mając odłożone odpowiednie środki, bez większych problemów będziesz mógł przejść przez takie sytuacje jak: utrata pracy, rozbicie samochodu, poważniejsza choroba związana z dużymi kosztami itp. W przypadku zwolnienia z pracy nie będziesz musiał w panice biegać po rynku, błagać kogokolwiek o zatrudnienie i w ciemno akceptować pierwszą z brzegu ofertę. Będziesz miał aż pół roku, aby wszystko przemyśleć, dobrze się przygotować i poszukać zajęcia, które najbardziej Ci odpowiada. Również jeśli obecna praca mocno Cię frustruje, a szef nie daje Ci żyć, to świadomość posiadania solidnego funduszu bezpieczeństwa pozwoli Ci z godnością i spokojem rozglądać się za nowym zajęciem. Korzyści płynące z posiadania takiego funduszu mógłbym mnożyć w nieskończoność.

Fundusz bezpieczeństwa działa jak tarcza, która pozwala nam trzymać się z dala od długów. Właśnie dlatego powinien on być naszym pierwszym i najważniejszym celem, na który należy odłożyć pieniądze. Nie na emeryturę, nawet nie na edukację dzieci, ale właśnie na fundusz bezpieczeństwa. Jeżeli ktoś nie ma takiego funduszu, a odkłada na emeryturę, to i tak, gdy wydarzy się awaryjna sytuacja, będzie musiał sięgnąć po środki „emerytalne”. Dlatego uważam, że najlepiej zacząć właśnie od funduszu bezpieczeństwa.

Gdzie ulokować środki stanowiące fundusz bezpieczeństwa?

Kwota równa 6-miesięcznym wydatkom to spora suma pieniędzy. Co zatem z nią zrobić? Należy ulokować ją w taki sposób, abyś mógł z niej łatwo skorzystać w razie potrzeby. W grę wchodzą: konto oszczędnościowe, detaliczne obligacje skarbowe (www.obligacjeskarbowe.pl) lub fundusz rynku pieniężnego. To nie może być żadna agresywna inwestycja – nie taki jest cel.

Z jednej strony środki muszą być na tyle blisko, by w prosty sposób z nich skorzystać, gdy pojawią się trudności, z drugiej zaś – na tyle daleko, aby nie sięgać po nie w sytuacji, która nie jest „awaryjna”. Komunia córki, ślub syna, wyjazd na wakacje, świąteczne prezenty, okresowy przegląd samochodu, roczne ubezpieczenie mieszkania – to nie są żadne awaryjne sytuacje. Każdą z nich można przecież z dużym wyprzedzeniem zaplanować.

Środki stanowiące fundusz bezpieczeństwa powinny zostać ulokowane w sposób naprawdę bezpieczny. Nie chcemy sytuacji, w której trzeba skorzystać z funduszu bezpieczeństwa, a tu się okazuje, że pieniędzy wystarczy jedynie na cztery miesiące, bo na giełdzie właśnie trwa bessa. Dlatego moim zdaniem bardzo dobrze nadaje się do tego konto oszczędnościowe w banku.

W przypadku funduszu bezpieczeństwa mojej rodziny 40% oszczędności trzymam na koncie oszczędnościowym, a 60% – w 10-letnich detalicznych obligacjach skarbowych. Pisałem już o nich w artykule pt. Jak bezpiecznie oszczędzać i nie tracić czasu?.

Uwierz mi, że posiadanie takiego funduszu daje naprawdę ogromny komfort, większą swobodę działania, a dodatkowo pozwala odważniej inwestować inne nadwyżki finansowe.

Rozdział IX
Inwestuj w doświadczenia

Nikt z nas nie jest cyborgiem. Ty też – nawet jeśli pracujesz tak ciężko jak cyborg. Pieniądze nie służą tylko do tego, by je gromadzić, ale przede wszystkim by pomóc nam w realizowaniu pasji i spełnianiu marzeń.

Dlatego, nie wydawaj pieniędzy bezmyślnie na pierdoły, tylko przeznaczaj je na inwestycje w doświadczenia. Zabierz rodzinę na wymarzone wakacje, odwiedzaj przyjaciół z dawnych lat, pojedź na świetny koncert, popływaj z delfinami, wykup sobie lot balonem, rób rzeczy, które sprawią Ci prawdziwą przyjemność.

A czemu przeznaczać pieniądze na doświadczenia, a nie nowy, kilkudziesięciocalowy telewizor czy superszybki komputer? Opowiem Ci o pewnym badaniu.

Dwaj amerykańscy naukowcy postanowili sprawdzić, czy faktycznie, wydając pieniądze, możemy kupić sobie choć trochę szczęścia. W raporcie "To Do or to Have? That Is the Question" badacze argumentują, że zamiast kupować rzeczy materialne, lepiej wydać pieniądze w ciekawszy sposób.

Powszechnie uważa się, że kupienie sobie nowego ubrania czy też elektronicznego gadżetu potrafi skutecznie poprawić humor. Tymczasem, chociaż przez kilka chwil faktycznie czujemy się lepiej, już po paru godzinach od powrotu z zakupów nasz nastrój znacząco się pogarsza.

Najczęściej związane jest to z poczuciem winy, że po raz kolejny zachowaliśmy się nieodpowiedzialnie. Poza tym, w miarę jak przyrasta w naszym domu sterta zakupionych przedmiotów, coraz mniej nas one cieszą.

Rzeczy materialne starzeją się i zużywają, przez co z czasem po prostu przestają nam się podobać. Efekt jest taki, że nawet jeśli wykupimy wszystkie towary z centrum handlowego, ostateczny wpływ na nasze samopoczucie będzie raczej negatywny. Jaki jest zatem lepszy sposób na wykorzystanie pieniędzy?

Okazuje się, że zdecydowanie bardziej pozytywny wpływ na poczucie szczęścia ma wydawanie ich na nowe doświadczenia: podróże, pasje, hobby, wyjścia do teatru, opery, kina, na koncert, spotkania z innymi ludźmi itp.

Tego typu inwestycje w doświadczenia dają nam poczucie szczęścia z kilku powodów.

Po pierwsze z czasem podlegają tzw. pozytywnym reinterpretacjom, dzięki czemu zapominamy o lejącym deszczu czy wielogodzinnej podróży samochodem, a pamiętamy jedynie przyjemne wygrzewanie się na słońcu. Po drugie, doświadczenia te stają się ważną częścią naszej tożsamości oraz pomagają w nawiązywaniu pozytywnych relacji z innymi ludźmi. Chwile spędzone w miłym towarzystwie na długo pozostają w pamięci jako jedne z najszczęśliwszych. Dlatego:

Kupuj mniej, przyjmij postawę podróżnika i… inwestuj w doświadczenia!

Rozdział X
Kredyt hipoteczny:
Dlaczego 30 lat to kiepski pomysł?

Jak wspomniałem wcześniej kilkakrotnie, jestem zagorzałym przeciwnikiem wszelkich form zadłużania się na konsumpcję. Istnieje jednak rodzaj kredytu, w stosunku do którego mam trochę inne podejście – to oczywiście kredyt hipoteczny. Czym różni się on od wszelkich pożyczek, chwilówek, limitów w rachunku, kart kredytowych, kredytów samochodowych, zakupów na raty i innych długów?

Po pierwsze: pozwala na zakup nieruchomości, która – w przeciwieństwie do samochodów, telewizorów czy ubrań – ma spore szanse zyskać na wartości lub przynajmniej zachować realną wartość.

Po drugie: pomaga spełnić marzenie o własnym domu czy mieszkaniu, co dla wielu osób jest naprawdę bardzo ważne. I wreszcie, po trzecie: w przypadku bardzo wielu rodzin to właśnie dom czy mieszkanie stanowią po latach jedyny składnik majątku o sporej wartości, który pozostawia się dzieciom. Reszta pieniędzy dziwnym trafem zwykle „rozchodzi się” na inne cele.

Zakup mieszkania – kredyt czy gotówka?

Nie jest to częsta sytuacja, ale jeśli ktoś ma wystarczająco dużo gotówki, to lepiej kupić nieruchomość za gotówkę. Gotówka? Bez sensu! Lepiej zainwestować i wykorzystać dźwignię finansową! – to standardowa reakcja na to stwierdzenie. Mam na ten temat inne zdanie.

Zaciągnięcie kredytu niesie ze sobą szereg ryzyk, których zazwyczaj nie bierzemy pod uwagę, gotówka dziwnym trafem się rozchodzi, inwestycje przynoszą mniejsze zyski, niż planowaliśmy, za to raty towarzyszą nam przez długie lata. To są finanse osobiste i nasze nawyki oraz emocje potrafią sporo namieszać. Dlatego mając taką możliwość, kupowałbym za gotówkę. Jeżeli jednak chcesz kupić mieszkanie na kredyt, pamiętaj o kilku zasadach.

Jaki kredyt wybrać?

Zwykle zaciągając kredyt hipoteczny, zwracamy uwagę na to, który bank da nam największą kwotę, jak szybko załatwimy formalności, na ile atrakcyjne jest oprocentowanie, ile wynosi prowizja itp. To oczywiście są ważne kryteria, jednak dziś chciałbym zwrócić uwagę na coś innego. Standardowo podchodzimy do kredytów hipotecznych w następujący sposób:

– weź maksymalnie wysoką kwotę, na jaką zgodzi się bank – to jest najtańszy pieniądz na rynku

– obniż swoją ratę, biorąc kredyt na długi okres, co najmniej 30 lat (po co spłacać więcej?)

– nie martw się zbytnio wysokością samej raty – z czasem będziesz na pewno zarabiać więcej.

Zamiast takiego „rynkowego standardu” proponuję Ci nieco inne podejście, oparte na trzech zasadach:

Zasada 1: Rata kredytowa nigdy nie powinna wynosić więcej niż 30% Twoich miesięcznych dochodów netto, a jeśli jesteś w związku – nie więcej niż 30% Waszych wspólnych dochodów netto. Nie będę się tu rozpisywał – większa rata to po prostu zbyt duże obciążenie dla domowego budżetu.

Zasada 2: Nie bierz kredytu na więcej niż 80% wartości nieruchomości – powodów jest wiele: będziesz miał do spłacenia mniejszy kredyt, nie będziesz musiał płacić dodatkowego ubezpieczenia niskiego wkładu, marża od kredytu będzie niższa, nie będziesz narażony na trudności ze strony banku w sytuacji, gdy ceny nieruchomości przejściowo spadną, a konieczność samodzielnego odłożenia i zainwestowania tych 20% wkładu własnego zmusi Cię do mądrego gospodarowania pieniędzmi i wyrobi w Tobie nawyk oszczędzania jeszcze przed zaciągnięciem kredytu. I wreszcie: już sama świadomość, że inwestujesz w nieruchomość własne pieniądze, skłoni Cię do dokonania zdecydowanie bardziej przemyślanego wyboru.

Zasada 3: Nie bierz kredytu na okres dłuższy niż 20 lat. Choć dziś standardem są kredyty na 30 lat, a niektóre banki oferują nawet 35–40 lat, zaciąganie kredytu na okres dłuższy niż lat 20 to generalnie słaby pomysł. Zwykle wiele osób nie zgadza się ze mną, uważając, że nie ma sensu „przepłacać” – przecież krótszy okres to wyższa rata. Dlatego przedstawię Wam kilka argumentów, dlaczego warto rozważyć kredyt na krótszy okres.

W tym celu posłużę się przykładem: zaciągamy kredyt na 300 000 zł, oprocentowany 6% w skali roku (wiem, wiem, dzisiaj jest mniej, ale to się niedługo zmieni), będziemy go spłacać w standardowych równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Przyjrzyjmy się trzem kredytom: na 20 lat, 30 lat i 40 lat. Te 40 lat potraktuj tylko jako ilustrację przychodów odsetkowych banku. Skupimy się na standardzie, czyli 30 latach, w porównaniu z moją propozycją – czyli kredytem na 20 lat.

Na początek wysokość raty:

Faktycznie rata na 20 lat jest wyższa, ale przecież nie tak bardzo. Różnica wynosi 350 zł – czyli jakieś 20% więcej. Warto jednak zrozumieć, z czego wynika ta różnica. Skoro w obydwu przypadkach oprocentowanie wynosi 6%, wysokość odsetek przy pierwszej racie musi być taka sama. Skąd zatem różnica? Odpowiedź znajdziesz poniżej:

Okazuje się, że w kredycie na 30 lat spłacamy tylko 298,65 zł naszego długu. Aż 83% raty stanowią odsetki. Natomiast w kredycie na lat 20 nasze zadłużenie już po pierwszej spłacie jest niższe o 649,29 zł. Co to z kolei oznacza? Że w kolejnej racie wartość odsetek w przypadku kredytu 20-letniego będzie niższa (naliczone zostaną od mniejszego salda). Ta sytuacja będzie powtarzać się w każdym kolejnym miesiącu: w kredycie na 20 lat będziemy spłacać coraz mniej odsetek, coraz więcej kapitału i stan naszego zadłużenia będzie zmniejszał się coraz szybciej w porównaniu ze standardowym kredytem 30-letnim. Ktoś może powiedzieć, że to niewielka różnica. Jednak małe różnice w dłuższym okresie potrafią przynosić spektakularne rezultaty. Zobaczcie, jak to wygląda po 10 latach spłacania:

Okazuje się, że w przypadku kredytu na 30 lat przez pierwszych 10 lat zapłaciliśmy bankowi o 15 386 zł więcej odsetek (166 895 zł – 151 509 zł = 15 386 zł) i dodatkowo ciągle mamy do spłaty kredyt większy o 57 463 zł (251 057 zł – 193 594 zł = 57 463 zł). Spora różnica, prawda?

Jeśli weźmiemy pod uwagę sumę całkowitych spłat w całym okresie kredytowania, wygląda to następująco:

Jak widać, kredyt na 30 lat oznacza konieczność zapłacenia bankowi znacząco wyższej kwoty odsetek. Jeżeli jednak to Cię nie przekonuje i wolisz kredyt na lat 30, rzuć jeszcze okiem na to, jak sytuacja wygląda po 20 latach spłacania:

W przypadku kredytu na 30 lat masz ciągle na karku 162 011 zł do spłacenia oraz 10 lat przelewania do banku raty w wysokości 1798,65 zł. A w przypadku kredytu na 20 lat? Jesteś wolnym człowiekiem!

Mam nadzieję, że ten wpis skłoni Was do zrobienia kilku obliczeń przed zaciągnięciem kredytu hipotecznego. A jeśli macie już kredyt na lat 30, zawsze można pójść do banku i poprosić o zmianę harmonogramu.

Więcej informacji na temat kredytów hipotecznych znajdziesz w poniższych wpisach na blogu:

Czy warto nadpłacać kredyt hipoteczny?

Praktyczny przewodnik po kredycie hipotecznym

FBO 005: Kredyt hipoteczny i syndrom sztokholmski

Kredyt hipoteczny w CHF – nadpłacać czy czekać na zmianę kursu?

Kredyt we franku – co teraz robić?

Rozdział XI
7 życiowych decyzji o wielkich finansowych konsekwencjach

Przeglądałem niedawno szkolne podręczniki swoich dzieci i skłoniło mnie to do kilku refleksji na temat edukacji. Postawiłem sobie pytanie godne zbuntowanego nastolatka:

Po co właściwie jest szkoła?

Z jednej strony uczymy się w niej ciekawych rzeczy i nabywamy przydatnych umiejętności – jak choćby czytanie, pisanie i oczywiście liczenie. Z drugiej strony większość tych rzeczy i tak zapomnimy, a wiele nigdy nam się nie przyda. Pamiętam przeczytany niegdyś artykuł na temat systemu edukacji w Finlandii. Po gruntownych reformach jest to obecnie jeden z najbardziej skutecznych systemów, a wśród tajników jego sukcesu wymienia się: zmniejszenie liczby przedmiotów, mniejszy nacisk na wiedzę akademicką i skoncentrowanie się na odkrywaniu talentów oraz pasji.

I kiedy tak, z perspektywy własnego doświadczenia, zastanawiałem się, czy godziny spędzane przez moje dzieci nad książkami są dobrą inwestycją (oby tego nie przeczytały), nieuchronnie przeskoczyłem myślami do własnej pasji: finansów osobistych. Wielokrotnie byłem świadkiem, jak problemy finansowe potrafiły zrujnować rodzinne szczęście albo jak dobra sytuacja materialna pozwalała na spełnianie marzeń, a czasem nawet na uratowanie zdrowia i życia. Z tej perspektywy brak edukacji finansowej w naszych szkołach jest moim zdaniem totalnym absurdem.

Jednak z moimi wnioskami poszedłem dalej. Zakładając, że uczymy się w szkole po to, aby w życiu dorosłym żyło się lepiej i łatwiej, to szkoła niestety nie daje rady… Mnóstwa najważniejszych rzeczy musimy niestety nauczyć się poza systemem edukacji. Tyle tylko, że konieczność uczenia się tak wielu rzeczy mało przydatnych zabiera nam czas, który moglibyśmy przeznaczyć na naukę tych bardziej istotnych.

No właśnie… Tylko czym są te sprawy bardziej istotne?

Jeśli znasz mnie z bloga, wiesz, że mam lekkie finansowe skrzywienie. Nie zdziwi Cię zatem fakt, że w pierwszej kolejności zacząłem zastanawiać się nad sprawami, które niosą ze sobą najpoważniejsze konsekwencje finansowe. Konsekwencje, z którymi później żyjemy przez długie lata, które decydują o jakości naszego życia, a do których totalnie nie jesteśmy przygotowywani.

Na wielu blogach finansowych (na moim również) znajdziesz porady dotyczące różnych oszczędności. Wdzięczny temat, bo ich wprowadzenie szybko przynosi konkretne efekty. To sprawy typu: nie pij kawy na mieście, rzuć palenie albo prowadź samochód ekologicznie. To wszystko są jednak zagrywki taktyczne, których efekty mogą być łatwo zaprzepaszczone przez błędne decyzje większego kalibru.

Szukając takich ważnych decyzji, stworzyłem listę tych, które moim zdaniem niosą ze sobą największe finansowe konsekwencje, a do których nie sposób przygotować się w szkole. Oto moja lista:

1 Związek z właściwą osobą Moim zdaniem sprawa dość oczywista. Nie ma chyba większego złodzieja życiowej energii i czasu niż związek z niewłaściwą osobą. Trwanie w toksycznych relacjach nieuchronnie prowadzi do degradacji jakości życia – również pod względem finansowym. Najbardziej spektakularnym finałem jest rozwód i związana z nim walka o kasę.

Na szczęście działa to również w drugą stronę: związek z właściwą osobą to prawdziwy katalizator pozytywnych zjawisk w życiu.

2 Wybór wykształcenia i zawodu. Wiem, wiem, w większości przypadków jest już za późno… A moim zdaniem nie jest. Za 10 lat można być już naprawdę świetnym ekspertem w innej, nowej dziedzinie, o ile nas ona pasjonuje. Popatrzcie na dzisiejsze 14-latki. Te małolaty za 10 lat będą lekarzami, prawnikami, neurobiologami itp. Nie ma sensu tkwić w schyłkowej profesji, której nie lubimy, w dodatku robić to tylko dlatego, że kiedyś źle wybraliśmy. Dziś świat jest pełen możliwości. 10 lat minie tak czy siak i tylko od nas zależy, gdzie wtedy będziemy.

I jeszcze jedno. Pomóżcie Waszym dzieciom dokonać mądrych wyborów. Jak widzę tych wszystkich bezrobotnych absolwentów, zadaję sobie pytanie: „Człowieku, na co Ty liczyłeś, wybierając taki kierunek edukacji?”.

3 Mądry zakup mieszkania lub domu. Decyzja warta kilkaset tysięcy złotych, a często podejmowana w fatalny sposób: na podstawie emocji oraz opinii nieznających tematu członków rodziny. Gdy dodatkowo podeprzemy się źle zaciągniętym kredytem hipotecznym, szybko możemy zamienić piękny sen o przytulnym mieszkaniu w brutalny koszmar z komornikiem w roli głównej.

4 Unikanie długów. To moja mantra. Zresztą nie tylko moja. Posłuchajcie człowieka znacznie bardziej utalentowanego ode mnie, który zapytany o najważniejszą finansową poradę odpowiada: unikaj długów! Oto 3 minuty finansowej mądrości od mojego guru, multimiliardera Warrena Buffetta:

Długi są największym, najgroźniejszym, najbardziej brutalnym wrogiem na drodze do finansowego bezpieczeństwa. W bezwzględny sposób drenują nasze portfele i z ogromną skutecznością pozbawiają nas ciężko zarobionych pieniędzy. Są jak kula u nogi, jak kamień u szyi, jak ciężki balast, który z trudem dźwigamy na własnych barkach. Zamiast cieszyć się wolnością finansową, co rano ruszamy do pracy, by tyrać na spłatę odsetek. Część naszego cennego życia poświęcamy, harując jak niewolnicy na rzecz wierzycieli. Długi to najgorsze, najbardziej destrukcyjne, naj… Mógłbym tak jeszcze długo…

5 Ciągły rozwój i zwiększanie dochodów. Chcesz skończyć szkołę, dostać pracę i spokojnie przepracować do emerytury? Zapomnij. Tak było w poprzednim stuleciu. Postępując w ten sposób, skończysz na ulicy: albo jako człowiek strajkujący o kilkaset złotych podwyżki, albo jako człowiek bezdomny. Ciągła nauka, zdobywanie nowych umiejętności, rozwijanie sieci kontaktów i konsekwentne negocjowanie wyższych pieniędzy za swoją coraz lepszą pracę – to właśnie skrócony przepis na skuteczne poprawianie sytuacji materialnej.

6 Właściwe ubezpieczenia. Brak którejś z tych polis bardzo szybko może uczynić z Ciebie (lub Twoich bliskich) totalnego bankruta. Nawet jeżeli jesteś niepoprawnym optymistą, koniecznie zadbaj o kilka z nich:

– OC posiadaczy pojazdów mechanicznych,

– ubezpieczenie mieszkania od ognia i innych zdarzeń losowych,

– ubezpieczenie kosztów leczenia podczas podróży zagranicznych,

– w większości przypadków: zwykłe ochronne ubezpieczenie na życie (bez żadnych drogich dodatków inwestycyjnych).

7 Samodzielne odkładanie na emeryturę. Temat nudny jak flaki z olejem? Zbyt odległy? ZUS powinien o Ciebie zadbać? Może i tak – ale nie zadba. Dzieci też nie, bo będą wtedy miały na głowie swoje dzieci i swoje wydatki. A może nie warto, bo nie dożyjesz emerytury? Jeżeli tak uważasz, to zapomnij o wszystkich powyższych punktach, nabierz kredytów, ile tylko się da, przygotuj dobry testament (aby rodzina nie dziedziczyła Twoich długów) i baw się do upadłego za pożyczone pieniądze. Wcześniej tylko przemyśl też opcję, co zrobisz, gdy jednak dożyjesz emerytury…

Tak właśnie wygląda moja prywatna, spontanicznie stworzona lista życiowych decyzji o największych finansowych konsekwencjach. Jeżeli w tych sprawach nie dokonamy mądrych wyborów, to wszystkie cafe latte i cappuccino, z których zrezygnujemy, niewiele nam pomogą.

Ta lista została świetnie uzupełniona przez moich czytelników na blogu. Przede wszystkim dodali tam punkt bardzo ważny: dbanie o własne zdrowie. Zachęcam Cię do zapoznania się z bardzo ciekawą dyskusją pod artykułem:

7 życiowych decyzji o wielkich finansowych konsekwencjach.

Rozdział XII
Oto moje prawdziwe poglądy na temat pieniędzy. A jakie są Twoje?

Jakiś czas temu napisała do mnie koleżanka z czasów studiów. Jej słowa wbiły mnie w fotel:

Nie wiem, czy mnie pamiętasz, w 1998 roku oboje studiowaliśmy medycynę we Wrocławiu. Gdy po trzech latach rzuciłeś medycynę i poszedłeś na ekonomię, uważałam, że popełniasz błąd, bo poświęcasz prawdziwe powołanie na rzecz „pogoni za mamoną”. Niedawno natknęłam się na Twój blog i muszę przyznać, że fajnie piszesz. Ale mam do Ciebie pytanie: Nie żałujesz czasem, że zamiast czynić prawdziwe dobro i leczyć ludzi, starasz się to nadrabiać taką namiastką pomocy innym? Po 11 latach pracy jako lekarka nie jestem bogata, pieniądze nigdy nie były dla mnie ważne, najważniejsza była praca i zrobienie kolejnych stopni specjalizacji. Ale jest coraz lepiej. Dopiero od 3 lat mogę pracować mniej niż 12 godzin na dobę, nie miałam więc szans na założenie rodziny. Czasem zastanawiałam się, po co ten cały wysiłek, ale zawsze mogłam sobie wytłumaczyć, że przynajmniej robię coś dobrego dla innych. Gdy patrzę na innych, wydaje mi się, że mają łatwiej. Szczególnie jeśli mają pieniądze. I teraz już nie wiem, czy to Ty popełniłeś błąd, idąc za mamoną, czy ja, idąc za powołaniem?…

Takie maile od dawnych znajomych to jedna z ogromnych korzyści prowadzenia bloga. Ten daje nieźle do myślenia, co? Najpierw trochę się wkurzyłem za tę „pogoń za mamoną”, bo przyczyny zmiany studiów były inne. Potem zrobiło mi się trochę smutno, bo nie brzmi to jak wiadomość od szczęśliwej osoby. Najbardziej jednak poruszyły mnie takie stwierdzenia:

– nie jestem bogata, pieniądze nigdy nie były dla mnie ważne,

– nie miałam szans na założenie rodziny,

– zawsze mogłam sobie wytłumaczyć, że przynajmniej robię coś dobrego dla innych,

– gdy patrzę na innych, wydaje mi się, że mają łatwiej. Szczególnie jeśli mają pieniądze.

Przypomniało mi to o pewnej bardzo ważnej zasadzie: wszystko, co osiągamy w życiu, jest owocem naszych konkretnych działań, a motorem tych działań są nasze myśli i przekonania. Dotyczy to również pieniędzy i ich zdobywania. Jestem człowiekiem bardzo praktycznym, twardo stąpającym po ziemi i nie przemawiają do mnie „mistyczne prawa przyciągania pieniędzy” czy „metafizyczne prawdy o bogactwie”, na które wielokrotnie natknąłem się, czytając różne zagraniczne poradniki. Jakoś nie widzę siebie stojącego rano przed lustrem i powtarzającego: „Kocham swoje pieniądze”. Mimo to jestem absolutnie przekonany, że nasze nastawienie do pieniędzy i poglądy na ich temat mają ogromny wpływ na to, czy ostatecznie udaje nam się je zdobyć, czy nie.

Zastanawiałeś się kiedyś nad tym, w jaki sposób właściwie myślisz o pieniądzach? Jakie są Twoje poglądy? Dałeś sobie trochę czasu, by się nad tym choć na chwilę zastanowić, czy może powtarzasz stereotypowe powiedzonka, które nasze otoczenie wszczepia nam pod skórę od najmłodszych lat? Pieniądze szczęścia nie dają, Bogaci są źli i chciwi, Lepiej być dobrym niż bogatym, Pierwszy milion trzeba ukraść i nie wiem ile jeszcze tego typu haseł upchnięto w naszych mózgach w czasie dojrzewania i w okresie edukacji.

A przecież to działa w bardzo prosty sposób: jeśli uważasz, że coś nie jest ważne – nie poświęcasz na to czasu i nie zdobywasz tego. Jeśli uważasz, że coś jest złe – omijasz to szerokim łukiem i trzymasz się od tego z daleka. Jeżeli zatem w głębi duszy uważasz, że pieniądze są czymś złym, nieetycznym czy niemoralnym i że bogactwo może stanowić zagrożenie dla Twojego szczęścia – nie będziesz w stanie ich zdobyć.

Jakie są zatem moje poglądy? Co właściwie myślę o pieniądzach i czy faktycznie „pogoń za mamoną” kręci mnie bardziej niż szczęśliwe życie i realizacja powołania? Czytając książki, artykuły, oglądając różne programy i uczestnicząc w szkoleniach, zawsze mam przy sobie notes, w którym wypisuję interesujące spostrzeżenia. Jedną z sekcji są ciekawe cytaty znanych ludzi, którymi chciałbym się z Tobą podzielić.

Właściwe nastawienie do pieniędzy i bogactwa

Pieniądze nie są w życiu najważniejsze, ale bardzo się przydają. Pomagają spełniać marzenia, działać na większą skalę, a przy odpowiednio wysokim poziomie pozwalają cieszyć się tym, co ma wartość ogromną: WOLNYM CZASEM. Nie wiem, ile czasu mam przed sobą, ale chcę spędzić go dobrze, goniąc za swoimi marzeniami. Pieniądze mi w tym pomogą. Oto moje ulubione cytaty na temat podejścia do pieniędzy:

1 Ulubione rzeczy w moim życiu nie kosztują żadnych pieniędzy. Jest dla mnie całkowicie oczywiste, że najcenniejszym zasobem, jaki wszyscy mamy, jest czas – Steve Jobs

2 Jaką różnicę robi to, ile posiadasz? To, czego nie posiadasz, i tak zawsze będzie większe – Seneka

3 Dobrze jest mieć pieniądze i rzeczy, które da się za nie kupić. Ale dobrze jest również od czasu do czasu upewnić się, czy nie straciliśmy po drodze tego, czego kupić się nie da – George Lorimer

4 To brak pieniędzy jest źródłem wszelkiego zła – George Bernard Shaw

5 Pieniądze są jedynie narzędziem. Zabiorą Cię, dokąd zechcesz, ale nigdy nie zastąpią Cię w roli kierowcy – Ayn Rand

6 Nie ma takiego bogactwa, które sprawi, że poczujesz się komfortowo, dopóki nie czujesz się komfortowo z samym sobą – Stuart Wilde

7 Choć jestem bardzo wdzięczna za błogosławieństwo bogactwa, nie zmieniło ono tego, kim jestem. Moje stopy są ciągle na ziemi. Noszę jedynie nieco lepsze buty – Oprah Winfrey

8 Bogaty człowiek to nikt więcej jak tylko biedny człowiek z pieniędzmi – W. C. Fields

9 Są ludzie, którzy mają pieniądze, i ludzie, którzy są bogaci – Coco Chanel

10 Jaki jest właściwy czas na zjedzenie posiłku? Dla bogatego: kiedy tylko jest głodny. Dla biednego: tylko kiedy ma coś do jedzenia – meksykańskie przysłowie

11 Obserwując znanych mi miliarderów, zauważyłem, że pieniądze wyciągają na wierzch ich podstawowe cechy. Jeżeli byli kretynami (jerks), zanim zdobyli pieniądze, to zwykle zostają kretynami z miliardem dolarów – Warren Buffett

12 Pieniądze Cię nie zmienią. Sprawią jedynie, że będziesz bardziej tym, kim jesteś – T. Harv Eker

13 Wielu ludzi nie dba o swoje pieniądze aż do momentu, w którym się one kończą. Wielu innych robi to samo ze swoim czasem – Johann Wolfgang von Goethe

14 Człowiek, który nie pracuje z miłości dla swojej pracy, a jedynie dla pieniędzy, zwykle nie zdobywa ani pieniędzy, ani radości w życiu – Charles Schwab

15 Po zakończeniu partii szachów zarówno król, jak i pionek lądują w tym samym pudełku – włoskie przysłowie

Mądre postępowanie z pieniędzmi

Zdobycie pieniędzy to jedno, a właściwe korzystanie z nich to coś zupełnie innego. Znam wiele osób, które zarabiają sporo więcej ode mnie, a z powodu nierozsądnego postępowania z pieniędzmi żyją jak niewolnicy. Oto cytaty z mojego notesu związane z sensownym postępowaniem z pieniędzmi:

16 Zbyt wielu ludzi wydaje pieniądze, których nie ma, na rzeczy, których nie potrzebuje, aby zrobić wrażenie na ludziach, których nie lubi – Will Smith

17 Nie tłumacz mi, co jest dla Ciebie najważniejsze. Pokaż mi, na co wydajesz pieniądze, a sam odgadnę Twoje priorytety – James W. Frick

18 Ludzie bogaci mają małe telewizory i wielkie biblioteki. Ludzie biedni mają małe biblioteki i wielkie telewizory – Zig Ziglar

19 Telewizja to nie prawdziwe życie. W prawdziwym życiu ludzie muszą w pewnym momencie wyjść z kawiarni i pójść do pracy – Bill Gates

Pieniądze i problemy społeczne

Ilekroć widzę w telewizji informacje na temat strajku związkowców, domagania się dodatkowych przywilejów od państwa i pracodawców albo gdy w gazecie znajduję artykuł zatytułowany: Sprawdź, ile ci się należy, od razu coś we mnie pęka. Doceniam rolę związków zawodowych i organizacji broniących interesów pracowników, bo znam historię i wiem, że kapitalizm potrafi być bardzo zachłanny. Mam jednak poglądy dość liberalne i wierzę, że każdy jest w stanie odnieść sukces, o ile będzie dostarczał pracę wartościową dla innych. Dlatego poniższe cytaty są bliskie moim poglądom:

20 Czy ktokolwiek pamięta, aby kiedykolwiek czasy nie były ciężkie, a pieniędzy nie było za mało? – Ralph Waldo Emerson

21 Dążąc do tego, aby bogaci byli biedniejsi, nie sprawisz, że biedni będą bogatsi – Winston Churchill

22 Jest tylko jedna klasa społeczna, która myśli więcej o pieniądzach niż bogaci. To biedni – Oscar Wilde

23 Są dwa rodzaje ludzi, z którymi nie da się żyć: chciwi bogacze i aroganccy biedacy – M. F. Moonzajer

24 Ci, którzy uważają, że wszystko załatwią dodatkowe pieniądze, to często ci sami, którzy zrobią wszystko dla pieniędzy – George Savile

O pieniądzach pół żartem, pół serio

Jestem daleki od obsesyjnej pogoni za pieniędzmi, ale ten temat naprawdę mnie pasjonuje. Niesamowite, jak wiele emocji i różnych postaw potrafią one wyzwolić w ludziach. Mam jednak dużo dystansu do siebie i do pieniędzy również. Dlatego lubię też różne zabawne historie oraz cytaty na temat pieniędzy. Oto kilka tych, które odszukałem w swoim notesie:

25 Każdego dnia wstaję i zaglądam na listę najbogatszych ludzi w Ameryce według Forbesa. Jeśli mnie tam nie ma, to idę do pracy – Robert Orben

26 Gdy byłem młody, myślałem, że pieniądze są w życiu najważniejsze. Teraz, gdy jestem stary, wiem to na pewno – Oscar Wilde

27 Pieniądze nie czynią człowieka szczęśliwszym. Mam teraz 50 milionów dolarów, a jestem tak samo szczęśliwy jak wtedy, gdy miałem 48 milionów – Arnold Schwarzenegger

28 Pieniądze są lepsze od biedy, chociażby ze względów finansowych – Woody Allen

No dobrze, znasz już moje prawdziwe poglądy na temat pieniędzy. A jakie są Twoje? Co czujesz, gdy myślisz o zarabianiu dużych pieniędzy? Lekkie zażenowanie, niepewność, obawę? A może wprost przeciwnie: jesteś dobry w tym, co robisz, i chcesz być za to dobrze wynagradzany?

Rozdział XIII
Zakończenie

Ten ebook, to jedynie przedsmak tego, co czeka na Ciebie na moim blogu. Już dziś znajdziesz tam blisko 120 artykułów, a z każdym tygodniem przybywają kolejne. Linki do kolejnych wybranych artykułów, pogrupowanych tematycznie, znajdziesz poniżej.

W mojej pracy widziałem dziesiątki sytuacji, w których problemy z pieniędzmi siały spustoszenie w życiu wielu rodzin. Ciągły stres, praca do upadłego, życie od pierwszego do pierwszego, kłótnie o pieniądze, bezmyślne wydawanie, naiwne ufanie sprzedawcom produktów finansowych, fatalnie zaciągane kredyty hipoteczne, błędne inwestycje… To tylko niektóre sytuacje, których można uniknąć posiadając odrobinę wiedzy i zapas zdrowego rozsądku.

Bardzo zależy mi na szerzeniu tej wiedzy oraz zdrowego, opartego na zdrowym rozsądku podejścia do pieniędzy. Jestem przekonany, że im więcej osób w Polsce taka wiedzę zdobędzie, tym lepiej będzie się żyło nam i naszym dzieciom.

Marzę, aby Polska była krajem ludzi bogatych, przytomnie podejmujących decyzje finansowe, śmiejących się w twarz sprzedawcom kiepskich produktów i odpornych na populistyczne hasła polityków, które wpędzają nas w długi.

Pomóż mi szerzyć tę prostą wiedzę i PODAJ DALEJ!

Co jeszcze znajdziesz na moim blogu?

Niniejszy e-book porusza tylko wybrane kwestie dotyczące finansów osobistych. Jeśli chciałbyś poczytać więcej na temat konkretnych zagadnień, poniżej znajdziesz linki do wpisów poświęconych wybranym kwestiom.

1 Tworzenie budżetu domowego i wychodzenie z długów:

Domowy budżet na Nowy Rok.

Twoja wartość netto: bogacisz się czy może biedniejesz?

Kredyt konsolidacyjny – świetne rozwiązanie czy bomba z opóźnionym zapłonem?

Świąteczne życzenia i rozmowa o długach w TVN

Pokonaj swoje długi. Raz na zawsze!

2 Zwiększanie zarobków, oszczędzanie i budowa funduszu bezpieczeństwa:

Jak zwiększyć swoje zarobki?

Jak pracować by zarobić więcej?

FBO 007: Zmiana pracy. Od czego zacząć, by nie wpaść z deszczu pod rynnę?

Skuteczne oszczędzanie dla wygodnych.

Jak skutecznie oszczędzać na zakupach?

Chcesz oszczędzać bez podatku? – poznaj bliżej IKE

3 Ubezpieczenia na życie (polisy na życie):

Ubezpieczenie na życie – konieczność czy zbędny luksus?

Ubezpieczenia na życie – które polisy są OK?

Jak wybrać polisę na życie i nie przepłacać?

4 Polisy inwestycyjne:

Polisa inwestycyjna to świetny sposób na zyski. Choć raczej nie dla klienta.

Opłaty likwidacyjne w polisach inwestycyjnych. Transfer od tych co potrzebują, do tych co kalkulują.

Polisy inwestycyjne – ile pieniędzy pożerają opłaty?

FBO 009: Jak odzyskać opłatę likwidacyjną w polisie? – roz mowa z adwokatem Łukaszem Chmurskim.

5 Inwestowanie:

W co zainwestować?

Czy warto inwestować w złoto?

Jak inwestuję własne pieniądze?

Fundusze pieniężne i gotówkowe – czego się po nich spodziewać?

Fundusze dłużne – kiedy przyniosą najlepsze wyniki?

FBO 010: UniKorona Pieniężny – rozmowa z Andrzejem Czarneckim o zarządzaniu kwotą 4,5 mld złotych.

6 Edukacja finansowa dzieci:

Czego nauczyć dzieci o pieniądzach?

Edukacja finansowa dzieci – podsumowanie I kwartału

Kieszonkowe dla dzieci – wady, zalety, i…złoty środek?

Edukacja finansowa dzieci. Bank taty.

Jak nauczyć dziecko finansów? Case study.

Spis treści

Pomóż innym – podaj dalej!

Wprowadzenie

Rozdział I Finanse osobiste według Kena i Barbie

Rozdział II Też tam byłem

Rozdział III Pierwsze kroki do zamożności

Rozdział IV Małe różnice, wielkie problemy

Rozdział V Odłóż 2 000 zł

Rozdział VI Precz z długami

Rozdział VII ugotujesz się jak żaba

Rozdział VIII Fundusz bezpieczeństwa

Rozdział IX Inwestuj w doświadczenia

Rozdział X Kredyt hipoteczny: Dlaczego 30 lat to kiepski pomysł?

Rozdział XI 7 życiowych decyzji o wielkich finansowych konsekwencjach

Rozdział XII Oto moje prawdziwe poglądy na temat pieniędzy. A jakie są Twoje?

Rozdział XIII Zakończenie